Οικονομική κρίση, Σύνταγμα και δημοκρατία, σε Μορφωτικό Ίδρυμα της ΕΣΗΕΑ, Κρίση και πολιτικό σύστημα, 2013

Οικονομική κρίση, Σύνταγμα και δημοκρατία

1.     Η οικονομική κρίση και τα όρια του Συντάγματος

Η οικονομική κρίση και οι δραματικές συνέπειες που επιφέρει στους περισσότερους τομείς της κοινωνικής και πολιτικής ζωής έχουν θέσει σε δοκιμασία την τήρηση του Συντάγματος, ο σεβασμός του οποίου στη χώρα μας μοιάζει να μην αποτελεί πια προϋπόθεση για την ομαλή λειτουργία των θεσμών. Η διακυβέρνηση του τόπου ασκείται με τη λήψη αποφάσεων που το περιεχόμενό τους προσδιορίζεται προφανώς εκτός των προβλεπόμενων συνταγματικών διαδικασιών· για την ακρίβεια έξω από τη χώρα. Ειδικότερα, οι σημαντικότεροι νόμοι όχι μόνο δεν αποτελούν προϊόν διαβούλευσης και αντιπαράθεσης, αλλά εισάγονται προς ψήφιση στην Βουλή υπό τη δαμόκλειο σπάθη της οικονομικοκοινωνικής κατάρρευσης της χώρας, μετουσιώνοντας σε κανόνες τις συμφωνίες που καταρτίστηκαν μεταξύ της κυβέρνησης και των δανειστών[1]. Η διοίκηση, απαξιωμένη στο σύνολό της από μια σφοδρή κριτική που ασκείται με επικοινωνιακούς όρους, υποχρεώνεται να ενεργεί στο πλαίσιο ενός ραγδαία και συνεχώς μεταβαλλόμενου νομοθετικού πλαισίου, συχνά με όρους σκοπιμότητας και όχι νομιμότητας[2], ενόσω τα στελέχη της λειτουργούν με το φάσμα της απόλυσής τους, η οποία μάλιστα πραγματοποιείται με διαδικασία που έχει ως πρώτιστο στόχο όχι την αναγκαία ορθολογική αναδιάρθρωση των δημόσιων υπηρεσιών, αλλά την εξοικονόμηση των δημόσιων δαπανών[3]. Η δικαιοσύνη καλείται να αποφανθεί για ζητήματα που διαθέτουν εξόχως πολιτικό χαρακτήρα[4], όντας παράλληλα αντιμέτωπη με την επίκληση του υπέρτατου δημόσιου συμφέροντος της διάσωσης της χώρας, συμφέροντος που προβάλλει ικανό να κάμψει την προστασία όλων των συνταγματικών δικαιωμάτων. Έτσι, η νομολογία των δυο τελευταίων ετών δεν διστάζει να επικυρώσει νομοθετήματα που περιορίζουν ακόμη και τις κλασικές, ατομικές ελευθερίες, υπακούοντας στο δόγμα saluspatriaesupremalexesto[5].

Όπως γλαφυρά περιγράφει την κατάσταση ο Γ. Δρόσος, παραπέμποντας στην αξεπέραστη σκέψη του Α. Σβώλου, η κοινωνική ύλη διέβρωσε τη συνταγματική κοίτη[6], τούτο δε έχει ως αποτέλεσμα το συνταγματικό δίκαιο να βρίσκεται, για άλλη μια φορά[7], μπροστά σε ερώτημα υπαρξιακού χαρακτήρα. Πραγματικά, οι ειδικοί αλλά και οι πολίτες εύλογα διερωτώνται εάν οι μεταβολές που συντελούνται οδηγούν σε κατάρρευση της μέχρι σήμερα συνταγματικής κατασκευής και στην ανάγκη αντικατάστασής της με άλλες μεθόδους διακυβέρνησης ή μήπως πρόκειται για μια από τις κρίσεις που εμφανίζονται συχνά στην ιστορία της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, οπότε μεταρρυθμίσεις μικρότερης εμβέλειας που μπορεί να συντελεστούν, π.χ. μια συνταγματική αναθεώρηση[8], επαρκούν για να αποκαταστήσουν το κύρος των θεσμών και να εξασφαλίσουν τη συνταγματικά οριοθετημένη άσκηση της εξουσίας.

Η τελευταία αυτή αντίληψη αναζητά τους όρους διαμόρφωσης ενός νέου συνταγματισμού· με άλλα λόγια επιδιώκει τη διαφύλαξη της πολιτικής αυτονομίας και των θεμελιωδών δικαιωμάτων με την υιοθέτηση ρυθμίσεων που θα ανταποκρίνονται στις παρούσες συνθήκες και θα τυποποιήσουν την αναγκαία «τομή μέσα στη συνέχεια»[9]. Χωρίς να αρνείται το γεγονός ότι η μεταφορά μέρους της κυριαρχίας και των αρμοδιοτήτων που την υποστασιοποιούν σε υπερεθνικό επίπεδο υπονομεύει την αποτελεσματικότητα του εθνικού Συντάγματος, υπογραμμίζει την ανάγκη η μετεξέλιξη αυτή να συνοδευτεί από ισχυρά «συνταγματικά αντίβαρα που θα θωρακίσουν με ισχυρούς εγγυητικούς θεσμούς και με ευρύτατης εμβέλειας προστατευτικούς μηχανισμούς τις θεμελιώδεις αρχές της σύγχρονης δημοκρατίας»[10].

Ωστόσο, από υποστηρικτές της πρώτης άποψης διατυπώθηκε η γνώμη ότι επειδή οι «μετασχηματισμοί υπαγορεύονται … από παράγοντες που δεν ελέγχονται ούτε ορίζονται από το εθνικό κράτος. Συντελούνται και επιβάλλονται εκτός της εθνικής επικράτειας, από παράγοντες διεθνείς, δυσδιάκριτους και εν πολλοίς ανεξέλεγκτους, από δυνάμεις της παγκόσμιας αγοράς»[11], οφείλουμε να «αφουγκραστούμε» το νέο κόσμο που γεννιέται, να κατανοήσουμε τα νέα εργαλεία της διακυβέρνησης που αυτός εισάγει[12] και να προσχωρήσουμε σε αυτόν οργανωμένα. Η προσέγγιση αυτή αντιμετωπίζει, μάλλον, την οικονομική κρίση ως ευκαιρία, στο βαθμό που «η περίπτωση της Ελλάδος αντιπροσωπεύει … ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του νέου αυτού προτύπου “αυτοκρατορικής” διακυβέρνησης, όπως περιγράφεται και αποτυπώνεται στον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Στήριξης της ελληνικής οικονομίας», επομένως αν «εμείς, ως οργανωμένο, εύτακτο και αυτο-προσδιοριζόμενο πολιτικό και κοινωνικό σύνολο» προχωρήσουμε στην αναδιάταξη των θεσμών μας, θα έχουμε την ευκαιρία να λειτουργήσουμε παραδειγματικά στη νέα παγκόσμια πραγματικότητα. Στο ίδιο ρεύμα σκέψης, αλλά σε αντίθετη φορά, αναπτύχθηκε η άποψη ότι η προσφυγή σε νέα οργανωτικά σχήματα, κοντινά στην άμεση δημοκρατία, είναι ικανή να ανατρέψει την αυταρχική διοίκηση των κοινωνιών που επιβάλλει ο χρηματοπιστωτικός καπιταλισμός και να ανοίξει το δρόμο για τον ουσιαστικό εκδημοκρατισμό των πολιτικών σχέσεων, μάλλον έξω ή πέρα από το κράτος[13].

Οι απορίες, λοιπόν, του συνταγματικού δικαίου μπροστά στη διεθνή οικονομική κρίση και την εγχώρια καταστροφική επέλασή της διατυπώνονται με τέτοια ένταση που τείνουν να κλονίσουν την υπόστασή του, δεδομένου ότι το ίδιο το αντικείμενό του, η πολιτεία και η κυριαρχία της, μοιάζει να απέρχεται βιαστικά από το πολιτικό προσκήνιο. Ωστόσο, μια προσεκτική προσέγγιση των εξελίξεων θα διαφοροποιούσε κάπως την ανάγνωση της θεσμικοπολιτικής πραγματικότητας και θα επέτρεπε τον επανακαθορισμό των συνταγματικών διακυβευμάτων: η υπόθεση που διατυπώνεται παρακάτω προσπαθεί να δείξει ότι το μείζον για το συνταγματικό δίκαιο ζήτημα δεν είναι η απώλεια της ισχύος των κρατών, αλλά η τάση αποδυνάμωσης της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας ως πλαισίου θέσμισης των κοινωνιών και πηγής των θεμελιωδών προταγμάτων για τη λειτουργία της πολιτικής κοινότητας.

2.     Απώλεια της κρατικής κυριαρχίας ή αποδυνάμωση της δημοκρατίας;

Παρότι τις τελευταίες δεκαετίες στην παγκοσμιοποιημένη οικονομία η ρυθμιστική παρέμβαση του κράτους στις κοινωνικοοικονομικές σχέσεις γνωρίζει στενά όρια, παρ’ ότι οικονομικές μονάδες έχουν αποκτήσει τέτοια δύναμη ώστε οι αγορές να προσωποποιούνται και να αναγορεύονται πια σημαντικότατη παράμετρος των διεθνών εξελίξεων, παρ’ ότι στην Ευρώπη τα κράτη μέλη της Ε.Ε. έχουν αναθέσει την άσκηση μιας από τις δυο συστατικές αρμοδιότητες της κυριαρχίας τους, την έκδοση του νομίσματος, σε τρίτο, παρ’ ότι την 1/3/2012 τα ίδια κράτη μέλη δεσμεύτηκαν με συνθήκη να συνταγματοποιήσουν τον κανόνα της δημοσιονομικής ισορροπίας, το κράτος δεν έχει απολέσει το ρόλο και την αποστολή του. Τούτο όχι μόνο επειδή η ιστορία των κρατών είναι η ιστορία της αντιπαράθεσής τους με τους ισχυρούς οικονομικούς παράγοντες[14], ούτε επειδή ιστορικά και συγκριτικά εμφανίζονται περισσότερα μοντέλα διαμόρφωσης των σχέσεων κράτους και οικονομικού περιβάλλοντος, ούτε, τέλος, επειδή η αστάθεια που παρατηρείται στις αγορές εγκαλεί συνεχώς την κρατική παρέμβαση[15]. Η μακροημέρευση των κρατών πιθανολογείται βάσιμα[16] επειδή η δεύτερη αναγκαία για την ανάπτυξη των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής εξουσία τους, δηλαδή η έννομη οργάνωση της κοινωνίας και η διατήρηση της ευταξίας, δεν θα μπορούσε στο ορατό μέλλον να ανατεθεί σε τρίτο[17], τουλάχιστον όχι σε επίπεδο ευρύτερο από το περιφερειακό, όπου και πάλι τούτο δεν φαίνεται δυνατόν να γίνει έξω από την κρατική μορφή τής λιγότερο ή περισσότερο χαλαρής ομοσπονδίας[18]. Κράτη συγκροτούν και στηρίζουν το ΔΝΤ, κράτη μέλη απαρτίζουν την Ε.Ε., που παρά την ήδη μακρόχρονη συμπόρευσή τους δεν φαίνεται να εγκαταλείπουν τη raisond’Étatκατά τη λήψη καίριων αποφάσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, κράτη συμμετέχουν στον ΟΗΕ και εξασφαλίζουν την πραγμάτωση της αποστολής του.

Η επιβίωση του κράτους ως κυρίαρχης πολιτικής μορφής συνοδεύεται, εντούτοις, από μια έντονη αμφισβήτηση της αποτελεσματικότητας των δράσεών του, καθώς και της δυνατότητάς του να παραμείνει πρωταγωνιστής στο διεθνές ανταγωνιστικό παιχνίδι νομής και ανακατανομής του πλούτου και της εξουσίας. Η «αδυναμία» των κρατών να δώσουν λύση στα προβλήματα των κοινωνιών μοιάζει τόσο προφανής (επαληθεύεται δε εμπειρικά και πανηγυρικά στην ελληνική περίπτωση), ώστε η ανάγκη να βρεθούν οι αιτίες της και να αναζητηθούν οι μέθοδοι υπέρβασής τους δεν αμφισβητείται.

Καθώς, όμως, η αναζήτηση αυτή είναι μακρόχρονη και συχνά απαιτεί την τήρηση χρονοβόρων ή/και πολύπλοκων διαδικασιών[19], η «αδυναμία» του κράτους αντιμετωπίζεται με την εν τοις πράγμασι μετάλλαξη της λειτουργίας των αντιπροσωπευτικών θεσμών, η οποία στη χώρα μας διευκολύνεται τόσο από το σοκ που προκαλούν οι οικονομικοκοινωνικές αλλαγές όσο και από τη μεγάλη απαξίωση του πολιτικού προσωπικού και του πολιτικού συστήματος γενικότερα. Βέβαια, η μετάλλαξη αυτή θα μπορούσε να συνδεθεί με τις έκτακτες περιστάσεις που ζει η χώρα και να της αποδοθεί προσωρινός χαρακτήρας. Όμως, συμπορεύεται με το γενικότερο πνεύμα της «δυσπιστίας προς τη δημοκρατία»[20] που επικρατεί στη γηραιά ήπειρο και διεθνώς, με αποτέλεσμα να τείνει να προσλάβει μονιμότερα χαρακτηριστικά. Οι αλλαγές αυτές, μάλιστα, περιβάλλονται με την αίγλη των μεταρρυθμίσεων που εξασφαλίζουν την ισχυροποίηση του κράτους, τη μετατροπή του σε έναν αξιόπιστο παίκτη στο εσωτερικό του συστήματος της διεθνούς οικονομικής διακυβέρνησης, οπότε διεκδικούν μακροβιότητα.

Προκειμένου να δειχθεί η θεσμική μετάλλαξη και να γίνει δυνατή η αποτίμηση των τάσεων που αυτή γεννά, είναι ανάγκη να υπομνησθούν σύντομα τα βασικά χαρακτηριστικά της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, που δεν είναι ένα κακέκτυπο της άμεσης δημοκρατίας, αλλά κάτι διαφορετικό από αυτήν και που μέχρι σήμερα έχει αποδειχθεί το καλύτερο πλαίσιο θέσμισης των πολιτικών κοινοτήτων. Είναι βέβαια αλήθεια ότι οι σύγχρονοι θεσμοί γεννήθηκαν στο πλαίσιο του αντιπροσωπευτικού συστήματος, το οποίο στην αρχή ήταν ολιγαρχικό, σταδιακά, όμως, με την ανάπτυξη κοινωνικών αγώνων και συχνά σφοδρών πολιτικών συγκρούσεων, εκδημοκρατίστηκε.

Έτσι, τα σύγχρονα συντάγματα συγκροτούν μια κοινότητα ίσων και ελεύθερων πολιτών που αποτελεί την έδρα και το φορέα της κυριαρχίας, την οποία όμως ασκεί διά των αντιπροσώπων που εκλέγει σε τακτικά χρονικά διαστήματα. Η ανάδειξη των κυβερνώντων μέσα από εκλογικές διαδικασίες, πάντως, αποτελεί συστατικό στοιχείο της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, επειδή συνδέεται στενά με την πρωταρχική συνθήκη ανάδειξης και θεμελίωσης του συγκεκριμένου πολιτεύματος: τη διάκριση του πολιτικού από το ιδιωτικό.

Πραγματικά, η λειτουργία της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας στηρίζεται στην αρχή ότι οι συμμετέχοντες στην πολιτική πράξη –οφείλουν να– εγκαταλείπουν τα προσωπικά συμφέροντα και στοχεύσεις τους και –να– αναζητούν τις καταλληλότερες κατά περίσταση λύσεις, με όρους γενικού ή έστω γενικεύσιμου συμφέροντος. Μπορεί, λοιπόν, κανείς να υποστηρίξει ότι η εφαρμογή της δημοκρατικής αρχής επιφέρει μια πολιτικοποίηση του κόσμου, δεδομένου ότι αναδεικνύει τον πολιτικό χαρακτήρα των κοινωνικών σχέσεων και υπενθυμίζει σταθερά το γεγονός ότι αυτές συνδιαμορφώνονται από τους θεσμούς, που μερικές φορές αλλάζουν ή/και καθορίζουν το περιεχόμενό τους[21].

Η συστατική σχέση της αυτονομίας του πολιτικού με το δημοκρατικό χαρακτήρα των νεωτερικών πολιτευμάτων γίνεται αντιληπτή αν αναλογιστεί κανείς ότι χωρίς αυτήν εξουδετερώνεται πλήρως η δυνατότητα ανάπτυξης των συνθηκών που συγκροτούν τα εννοιολογικά στοιχεία της δημοκρατίας: αν οι νόμοι χάσουν τον πολιτικό τους χαρακτήρα, αν παύσουν δηλαδή να αποτυπώνουν την προσπάθεια ρύθμισης του κοινωνικού πεδίου με τρόπο που θα υπερβαίνει τα ιδιωτικά συμφέροντα και θα υποτάσσει την απόλαυσή τους σε γενικότερες θεωρήσεις, τότε η ελευθερία και η ισότητα θα αποτελούν παρελθόν σε ό,τι αφορά τα περισσότερα μέλη του κοινωνικού συνόλου. Σύστημα που επιτρέπει ή έστω ανέχεται οι νόμοι του να διαμορφώνονται με βάση τις σκοπιμότητες ή τις «νομοτέλειες» της αγοράς, της επιστήμης, ακόμη και της φύσης, παύει αυτόχρημα να είναι δημοκρατικό. Τούτο επειδή στο εσωτερικό του οι κοινωνικές σχέσεις θα ρυθμίζονται σύμφωνα με τη θέληση αυτών που διατυπώνουν τις παραπάνω σκοπιμότητες ή θα ερμηνεύουν τις νομοτέλειες, με αποτέλεσμα να εγκαθίσταται μια ουσιοκρατική ιεράρχηση μεταξύ των πολιτών, λίγοι από τους οποίους θα υποτάσσουν στη βούλησή τους τα υπόλοιπα μέλη του κοινωνικού συνόλου. Η –έστω τυπική– ισότητα εξουθενώνεται, συνακόλουθα η ελευθερία εξανεμίζεται και ανοίγει ο δρόμος για την εγκαθίδρυση αυταρχικών, ακόμη και ολοκληρωτικών μορφών διακυβέρνησης.

Περαιτέρω, η αντιπροσωπευτική δημοκρατία δεν αρκείται στη διενέργεια εκλογών για την ανάδειξη των φορέων της εξουσίας, εκλογές που πάντως πρέπει να διενεργούνται σε τακτικά χρονικά διαστήματα και να πραγματοποιούνται με όρους ελεύθερης και ισότιμης συμμετοχής όλων των μελών του εκλογικού σώματος. Η εκλογή αποτελεί δημοκρατικό τρόπο επιλογής των κυβερνώντων, στο βαθμό που συνιστά μια πολιτική εντολή και θεμέλιο της πολιτικής ευθύνης των φορέων της εξουσίας. Τούτο καταρχήν σημαίνει ότι το σχέδιο της συνύπαρξης των μελών της πολιτικής κοινότητας για την επόμενη θητεία του Κοινοβουλίου αποτελεί αντικείμενο όχι μιας απλής συζήτησης, αλλά μιας ουσιαστικής αντιπαράθεσης μεταξύ διαφορετικών προτάσεων για τη μορφή και τους όρους του[22]. Συνακόλουθα, στα δημοκρατικά πολιτεύματα η εκλογική διαδικασία δεν αποβλέπει στην ανάδειξη εκείνων των υποψηφίων που λόγω των προσωπικών δεξιοτήτων και ιδιοτήτων τους μπορούν να ασκήσουν με αγαθό τρόπο την κρατική εξουσία. Η εκλογή των μελών του αντιπροσωπευτικού οργάνου και η –έμμεση ή άμεση– ανάδειξη αυτών που θα διαχειριστούν την εκτελεστική εξουσία διαθέτει θεσμικά συγκεκριμένο πολιτικό νόημα. Τούτο συνίσταται στην εκπλήρωση των συγκεκριμένων πολιτικών αντιλήψεων του λαού, πράγμα που συνεπάγεται μεν την πολιτική πραγμάτωση της πλειοψηφούσας πρότασης για τα δημόσια πράγματα, επιτάσσει όμως ταυτόχρονα να μην παραγνωρίζονται τα δικαιώματα της μειοψηφίας. Για το λόγο αυτό, συνταγματικές ρυθμίσεις προστατεύουν την προσωπική και συλλογική αυτονομία, έτσι ώστε τα μέλη του κοινωνικού συνόλου να διαμορφώνουν χωρίς καταναγκασμό τις βασικές βιοτικές επιλογές τους, να αναγνωρίζονται από όλους και ιδίως από την κρατική εξουσία ως φορείς ίσης κοινωνικής αξιοπρέπειας και να συμμετέχουν ισότιμα και ουσιαστικά στα δημόσια πράγματα.

Τέλος, υφίσταται και το εξίσου σημαντικό ζήτημα της ευθύνης των κυβερνώντων. Έχοντας λάβει μια εντολή-πλαίσιο από το λαό, αυτοί είναι υποχρεωμένοι να τηρούν τις δεσμεύσεις τους, να δείχνουν πειστικά πως οι αποφάσεις που λαμβάνουν συμμορφώνονται σε αυτές και να λογοδοτούν σταθερά προς τη λαϊκή αντιπροσωπεία, εντέλει δε προς το εκλογικό σώμα. Με άλλα λόγια, η ομαλή λειτουργία της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας εξασφαλίζεται εφόσον οι κυβερνώντες σέβονται το προεκλογικό τους πρόγραμμα και προσδιορίζουν την πολιτική τους πράξη σύμφωνα με τις κατευθύνσεις που αυτό περιείχε, ελεγχόμενοι προς τούτο από το Κοινοβούλιο. Μηχανισμό απόδοσης ευθύνης μπορεί υπό όρους να αποτελέσει και το δημοψήφισμα, εφόσον η συνταγματική διαρρύθμισή του αποτρέπει τα εμφανή μειονεκτήματα του θεσμού, εφόσον δηλαδή η πρωτοβουλία για τη διενέργειά του δεν ανατίθεται αποκλειστικά στην εκτελεστική εξουσία και προβλέπονται εγγυήσεις για τη διατύπωση του σχετικού ερωτήματος.

Έτσι και το ισχύον ελληνικό Σύνταγμα δεν εξαγγέλλει απλώς τη δημοκρατική μορφή του πολιτεύματος. Εγγυάται με τις ρυθμίσεις του την αυτονομία του πολιτικού (ενδεικτικά, άρθρα 43 παρ. 5, 56 και 57 και 60, 61, 62, 72 παρ. 1 και επ.), αναγνωρίζει το λαό ως φορέα της κυριαρχίας, επιτάσσοντας όλες οι εξουσίες να πηγάζουν από αυτόν (άρθρο 1 παρ. 2 και 3), και οργανώνει συστηματικά το κοινοβουλευτικό κυβερνητικό σύστημα. Όπως γίνεται ευρύτατα αποδεκτό, το περιεχόμενο της δημοκρατικής αρχής στο ελληνικό πολίτευμα, η άρρηκτη δηλαδή σχέση που πρέπει να υφίσταται ανάμεσα στους φορείς καθεμιάς εξουσίας και στο λαό, δεν εξαντλείται στην ανάδειξη των πρώτων από το εκλογικό σώμα, μάλιστα στην περίπτωση των δικαστών δεν στηρίζεται καν σε αυτή. Εκτείνεται στην υποχρέωση των κυβερνώντων να λαμβάνουν τις αποφάσεις τους σε σταθερή αναγωγή προς τη λαϊκή θέληση, που αποτελεί τον αναγκαίο γνώμονα για την πράξη όλων των κρατικών οργάνων.

Βέβαια, το Σύνταγμα δεν ρυθμίζει με τον ίδιο τρόπο τη σχέση των κρατικών οργάνων με τη λαϊκή βούληση. Αυτή διαφοροποιείται ανάλογα με τη συνταγματική αποστολή καθενός από αυτά, από δε τις οικείες διατάξεις απορρέουν διαφορετικές δεσμεύσεις για τους φορείς τους. Έτσι, οι μεν φορείς της εκτελεστικής εξουσίας, με πρώτο τον πρωθυπουργό, οφείλουν να πραγματώνουν το πολιτικό σχέδιο που υπερψηφίστηκε από το λαό στις εκλογές και αποκρυσταλλώθηκε μέσα από τη διαμόρφωση μιας κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας, οι δε δικαστές εφαρμόζοντας τους νόμους οφείλουν να ελέγχουν εάν αυτοί σέβονται εκείνα τα συνταγματικά προτάγματα που εγγυώνται σε καθένα μέλος του κοινωνικού συνόλου την απόλαυση της προσωπικής και συλλογικής του αυτονομίας, καθώς και τη δυνατότητά του να διαβιώνει με κοινωνική αξιοπρέπεια.

3.     Συνθήκες εγκατάστασης μιας μετανεωτερικής διακυβέρνησης

Οι εξελίξεις των τελευταίων 2 χρόνων, όπως προαναφέρθηκε, θέτουν σε δοκιμασία το παραπάνω συνταγματικό πλαίσιο που οργανώνει και στηρίζει την άσκηση της πολιτικής εξουσίας στη χώρα, δείχνουν δε ότι η δημοσιονομική κρίση και η κρίση χρέους της χώρας έχει εξελιχθεί σε σοβαρή κρίση της δημοκρατίας. Η απόλυτη μεταστροφή της κυβέρνησης του Γ. Παπανδρέου σε σχέση με τις προεκλογικές εξαγγελίες και δεσμεύσεις της καθώς και η λήψη αποφάσεων που θα δεσμεύουν τη χώρα για τα επόμενα 20 χρόνια από μια κοινοβουλευτική ομάδα σημαντικά στελέχη της οποίας δήλωναν ότι διαφωνούν με το περιεχόμενό τους αλλά υπερψήφιζαν τα μέτρα για να μη χρεωθούν την κοινωνικοοικονομική κατάρρευση της χώρας, κλόνισαν δραστικά τον αντιπροσωπευτικό χαρακτήρα της τότε κυβέρνησης και έθεσαν στο προσκήνιο το ζήτημα διεξαγωγής εκλογών.

Αντί, όμως, το επιτακτικό πολιτικό αίτημα –η οικονομική ανάκαμψη της χώρας και η ευρωπαϊκή της πορεία– να αποτελέσουν αντικείμενο πολιτικής αντιπαράθεσης και να σχεδιαστούν από κυβερνητικό σχήμα με νωπή λαϊκή εντολή, η διακυβέρνηση της χώρας ανατέθηκε στον τεχνοκράτη κ. Παπαδήμο, που εξασφάλισε τη στήριξη των πολιτικών αρχηγών των 2 μεγαλύτερων κομμάτων και του ΛΑΟΣ με βάση τις προσωπικές ικανότητές του ως πρώην κεντρικού τραπεζίτη. Η επιλογή καθαυτή γεννά προβληματισμό. Βέβαια, το άρθρο 37 παρ. 4 Συντ. επιτρέπει την ανάθεση της πρωθυπουργίας σε εξωκοινοβουλευτικό πρόσωπο, υπό τους όρους όμως που αυτό θέτει: δηλαδή με τη μεσολάβηση της κοινοβουλευτικής ομάδας του κόμματος ή των κομμάτων που πρόκειται να στηρίξουν την κυβέρνηση, η οποία έχει μεν την ευχέρεια να επιλέξει για μελλοντικό αρχηγό της έναν αποτελεσματικό διαχειριστή, θα διατυπώσει πάντως παράλληλα το πλαίσιο εντός του οποίου αυτός θα κινηθεί. Η ανάδειξη του κ. Παπαδήμου στην πρωθυπουργία δεν ακολούθησε τη συνταγματικά προβλεπόμενη διαδικασία, η εκλεκτορική λειτουργία της Βουλής παραγνωρίστηκε και ο πρωθυπουργός ανέλαβε την εξουσία όχι ως εκλεκτός της λαϊκής αντιπροσωπείας, αλλά των τριών αρχηγών που τον υπέδειξαν.

Τούτο επηρέασε τη φύση και την έκταση της πολιτικής του ευθύνης, που ούτως ή άλλως ήταν εξαιρετικά περιορισμένη, δεδομένου ότι αυτός δεν επρόκειτο να εμφανιστεί στον ελληνικό λαό και να λογοδοτήσει διεκδικώντας την εκλογή του. Ο κ. Παπαδήμος αναφερόταν στους πολιτικούς αρχηγούς-εντολείς του, διαπραγματευόταν με αυτούς τα μέτρα που θα υιοθετήσει το υπουργικό συμβούλιο και αυτοί αναλάμβαναν να πειθαρχήσουν τις κοινοβουλευτικές ομάδες των κομμάτων τους, με τον πιο παραδοσιακό τρόπο που γνωρίζει το ελληνικό αρχηγοκεντρικό δικομματικό σύστημα. Έτσι, οι πιο κρίσιμες αποφάσεις για τη χώρα μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο[23] λήφθηκαν από έναν ολιγομελές επιτελείο, που τις διαμόρφωνε υπό το δίλημμα «λιτότητα ή άτακτη χρεοκοπία», «εξουθένωση των μεσαίων και ασθενών κοινωνικών στρωμάτων ή τριγμοί στο τραπεζικό και γενικότερα οικονομικό σύστημα της χώρας»;

Ο πρωθυπουργός και η πολιτική ηγεσία της χώρας εξομοίωναν την απάντηση στο παραπάνω ερώτημα με την αντιμετώπιση ενός φυσικού φαινομένου, ή πάντως με τη διαχείριση συνεπειών που προκύπτουν από τους αναλλοίωτους κανόνες των αγορών, δηλαδή ως επιλογή που δεν θα μπορούσε να μεταβληθεί με την πολιτική δράση των Ελλήνων πολιτών και των αντιπροσώπων τους. Γι’ αυτό και τα μέτρα που λάμβαναν παρουσιάζονταν ως τα μόνα λογικώς αποδεκτά, οι δε κυρίαρχες πολιτικές δυνάμεις διαγκωνίζονταν εν όψει των προγραμματισμένων εκλογών, ιδίως όμως εν όψει της αποδοχής τους από το ευρωπαϊκό διευθυντήριο, να αποδείξουν ότι καθεμιά από αυτές είναι ο πιο κατάλληλος διαχειριστής της οικονομικής, κοινωνικής και πολιτικής περιθωριοποίησης του μισού περίπου πληθυσμού της χώρας.

Οι εκλογές που διενεργήθηκαν τον Μάιο και Ιούνιο του 2012 αναπαρήγαγαν και ενίσχυσαν την παραπάνω τάση: το βασικό πολιτικό διακύβευμα –αποδοχή ή απόρριψη των μνημονίων της πρώτης εκλογικής αναμέτρησης– επισκιάστηκε αμέσως μετά την επαναπροκήρυξη εκλογών από το δίλημμα «παραμονή της χώρας στο ευρώ ή όχι». Η καταφατική απάντηση σε αυτό το ερώτημα προσέλαβε, με την εντονότατη υποστήριξη των ΜΜΕ, τη διάσταση της συμμόρφωσης σε «φυσικό» νόμο, που ορίζει ότι η συμμετοχή της χώρας στην ευρωζώνη αποτελεί προϋπόθεση για την επιβίωσή της, με αποτέλεσμα οι επιλογές του εκλογικού σώματος να χάσουν σε μεγάλο βαθμό τον πολιτικό τους χαρακτήρα.

Στη συνέχεια, ο διορισμός της παρούσας κυβέρνησης πραγματοποιήθηκε με βάση τη γνωστή προγραμματική συμφωνία των τριών κομμάτων που την υποστηρίζουν. Πρόκειται για ένα ασαφές κείμενο που δεν περιλάμβανε συγκεκριμένο κυβερνητικό πρόγραμμα, που επομένως δεν επιτρέπει τον έλεγχο του υπουργικού συμβουλίου και τη λογοδοσία των μελών του προς τη Βουλή και το εκλογικό σώμα. Εξάλλου, καθώς θεμέλιο της προγραμματικής συμφωνίας αποτέλεσε η «συναίνεση» σχετικά με την παραμονή της χώρας στο ευρώ, η πολιτική ευθύνη της παρούσας κυβέρνησης μοιάζει ανεύρετη: οποιαδήποτε πολιτική μοιάζει να νομιμοποιείται, φτάνει να εκπληρωθεί η παραπάνω αποστολή που η κυβέρνηση έθεσε στον εαυτό της. Οποιοδήποτε μέτρο δείχνει να εξυπηρετεί τον υπερβατικό πια αυτό στόχο, μπορεί να ληφθεί χωρίς να ενεργοποιείται η ευθύνη της κυβέρνησης.

Επιπλέον, ο διορισμός πολιτικού πρωθυπουργού συνοδεύτηκε από την επιλογή ενός τεχνοκράτη ως υπουργού Οικονομικών και τη διατήρηση του ρόλου τού διοικητή της ΤτΕ ως βασικού παράγοντα στη λήψη των κρίσιμων πολιτικών αποφάσεων. Ο υπουργός Οικονομικών, προσηλωμένος στην ορθοδοξία του οικονομικού δόγματος των δανειστών, λειτουργεί συχνά μάλλον ως εκπρόσωπός τους ενώπιον του πρωθυπουργού και των πολιτικών αρχηγών παρά ως εντολοδόχος του ελληνικού Κοινοβουλίου και του λαού[24]. Χαρακτηριστική ήταν η πρόσφατη δήλωσή του, ύστερα από συνομιλία του με τους Έλληνες πολιτικούς αρχηγούς: «Για το μεν πρώτο [η τρόικα] λέει ότι είναι κάτι που έχει ψηφιστεί, ενώ το δεύτερο δεν ισχύει σε κανένα μέρος του κόσμου. Η τρόικα αρνήθηκε και την κύρωση των ιδιωτικοποιήσεων από τη Βουλή και σωστά, κατά την άποψή μου, αφού δεν θα ερχόταν κανένας επενδυτής εάν έπρεπε η κάθε ιδιωτικοποίηση να περάσει από τη Βουλή». Είναι, λοιπόν, φανερό ότι η δημοκρατική νομιμότητα εξουδετερώνεται για να ικανοποιηθεί η οικονομική σκοπιμότητα και τούτο παρουσιάζεται ως μέθοδος αποκατάστασης της αξιοπιστίας της χώρας και της κρατικής ισχύος.

Η τρικομματική κυβέρνηση, παρ’ ότι αφίσταται από το μοντέλο της μεταπολιτευτικής οργάνωσης της εκτελεστικής εξουσίας, δεν κατόρθωσε να αναβαθμίσει το ρόλο του κοινοβουλίου στη λήψη των αποφάσεων ούτε να συνδέσει τις τελευταίες με αιτήματα που αφορούν τις βασικές κοινωνικές σχέσεις, τη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών ή την αξιοπρεπή διαβίωση του μεγαλύτερου μέρους του πληθυσμού. Το Κοινοβούλιο επικυρώνει με ταχύτατους ρυθμούς μέτρα που προαποφασίζονται από τους δανειστές με τη σύμπραξη (;) των υπουργών, πρωτόγνωρες δε πρακτικές υιοθετούνται προκειμένου να αποκλειστεί η ελάχιστη διαφοροποίηση των βουλευτών της συμπολίτευσης και να μην επιτραπεί στην αντιπολίτευση να ασκήσει το θεσμικό της ρόλο. Για παράδειγμα, ο ν. 4093/2012 που σε ένα μόνο άρθρο περιλαμβάνει εκτεταμένες και διαφορετικές ρυθμίσεις αποτελεί μια παγκόσμια πρωτοτυπία, ενώ η νομοθέτηση με σειρά ΠΝΠ χωρίς να συντρέχουν οι συνταγματικές προϋποθέσεις έχει μετατρέψει την ελληνική Βουλή σε θέατρο σκιών.

Η υιοθέτηση και εφαρμογή των μέτρων αυτών υπονομεύει και άλλον έναν πυλώνα της συνταγματικής δημοκρατίας της χώρας, τη δικαιοσύνη. Εντελώς συνοπτικά: είτε με τα μνημόνια είτε με νομοθετήματα που υπερψηφίζονται ως επείγοντα, κατεπείγοντα ή απλώς υπαγορευόμενα, καταλύονται θεσμοί που συγκροτήθηκαν μέσα από πολλούς αγώνες και θυσίες στη μεταπολεμική Ελλάδα και περιορίζονται ασφυκτικά θεμελιώδη δικαιώματα: οι κοινωνικές ασφαλίσεις, το σύστημα δημόσιας υγείας και περίθαλψης, η εκπαίδευση (με χαρακτηριστικό παράδειγμα την απορρύθμιση της δημοκρατικής αυτοδιοίκησης των ΑΕΙ), το φυσικό και αστικό περιβάλλον, η δυνατότητα ασφαλούς διαβίωσης. Στοιχειώδη δημόσια αγαθά που συνιστούν την ελληνική εκδοχή ενός ήδη λειψού και απαξιωμένου κοινωνικού κράτους κατεδαφίζονται. Τα δικαστήρια, όμως, στα οποία προσφεύγουν οι πολίτες για να προστατεύσουν τα συνταγματικά τους αγαθά, καλούνται να αποφασίσουν με όρους έκτακτης ανάγκης: ο στερούμενος δημοκρατικής νομιμοποίησης δικαστής, αν και έμμεσα αναγνωρίζει την αντισυνταγματικότητα πολλών από τους κανόνες που εισάγονται στην έννομή μας τάξη, θα διστάσει να αξιολογήσει εάν οι επικαλούμενοι από το κράτος λόγοι «υπέρτερου δημοσίου συμφέροντος» είναι πραγματικά τέτοιοι και να ασκήσει την αρμοδιότητά του παραμερίζοντας τις αντισυνταγματικές ρυθμίσεις[25]. Έτσι διαγράφεται ο κίνδυνος να βρεθούμε ενώπιον μιας συνθήκης που προσομοιάζει με αυτήν που οδήγησε στην ανάπτυξη του παραΣυντάγματος τη δεκαετία του 1950: το γραπτό και αυστηρό Σύνταγμα θα κατοχυρώνει έναν πλούσιο κατάλογο δικαιωμάτων, αυτά όμως θα εφαρμόζονται μόνον εφόσον η προστασία τους δεν θα αντιβαίνει στα «προτάγματα» που απορρέουν από τις έκτακτες περιστάσεις που αντιμετωπίζει η χώρα ή, ακόμη πιο σημαντικό, στην ανάγκη σεβασμού του «χρυσού» δημοσιονομικού κανόνα που, όπως προαναφέρθηκε, θα αποκτήσει υπερσυνταγματική ισχύ.

Θα μπορούσε βέβαια κανείς να υποστηρίξει ότι όλες οι παραπάνω πολιτικοθεσμικές θυσίες είναι αναγκαίες για να παραμείνουμε στους κόλπους της ευρωπαϊκής οικογένειας και για να ξαναβρεί το ελληνικό κράτος το βηματισμό του ως ισότιμο μέλος της Ε.Ε. Το ζήτημα, όμως, είναι ότι η πορεία που ακολουθείται δεν επιτρέπει την ανασυγκρότηση της ελληνικής πολιτείας ως μιας δημοκρατικά οργανωμένης πολιτικής κοινότητας. Αντίθετα, διατηρεί την ελληνική δημοκρατία στην Ε.Ε. ως μια κοινότητα που λόγω των φυλετικών χαρακτηριστικών των μελών της (τεμπέληδες, φοροφυγάδες κ.λπ.) απαιτεί σωφρονισμό. Η «τιμωρία» του ελληνικού λαού επιτυγχάνεται με την παράκαμψη των κοινοβουλευτικών θεσμών, με την εξουθένωση της πολιτικής διάστασης ευθύνης της κυβέρνησής του και με την ανάθεση της διαπαιδαγώγησής του σε προσωπικό ικανό να αφομοιώσει τα διδάγματα της τρόικας και να επιβάλει τις «διαρθρωτικές» αλλαγές, που θα αποκαταστήσουν το ήθος των μελών του κοινωνικού συνόλου.

Με τον τρόπο αυτό, η λεγόμενη «κοινοτική μέθοδος λήψης των αποφάσεων»[26], δηλαδή η διακυβέρνηση (governance), επεκτείνεται και στη διαχείριση της κρατικής εξουσίας και εμπλουτίζεται με το στοιχείο της ηθικής αποκατάστασης των αποκλινόντων κρατών ή λαών, σήμερα από τη δημοσιονομική ορθοδοξία, άδηλο από τι στο προσεχές μέλλον.

Η αποκατάσταση, λοιπόν, της ισχύος του ελληνικού κράτους, της ικανότητάς του να εμφανίζεται στο διεθνές προσκήνιο ως κυρίαρχο και ως ισότιμος εταίρος των λοιπών συνομιλητών του, συνδέεται στενά με την εμπέδωση των παραπάνω πρακτικών, με την εγκατάλειψη της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας ως μεθόδου οργάνωσης και άσκησης της πολιτικής εξουσίας. Με την έννοια αυτή, όμως, η επιτυχία του ελληνικού πειράματος και προγράμματος θα αποτελέσει ταυτόχρονα μια βαριά ήττα όχι μόνο σε επίπεδο εθνικό, αλλά και στο επίπεδο της Ε.Ε.: τα θεσμικά αντίβαρα στις αυταρχικές μεθόδους άσκησης της κοινοτικής εξουσίας[27], όσα δηλαδή δομούνται μέσα από τα εθνικά κυβερνητικά συστήματα, θα μειωθούν δραστικά και ο αγώνας για τον εκδημοκρατισμό της Ένωσης θα φαντάζει μάταιος. Σε ένα υπερκρατικό μόρφωμα, όπου οι πολιτικές θα καθορίζονται από τους επαΐοντες και η άσκησή τους θα ελέγχεται με ηθικά και όχι πολιτικά κριτήρια, ο λαός και οι εκπρόσωποί του μπορούν να διεκδικήσουν δευτερεύουσα μόνο θέση: αυτήν του υποβολέα ή του εξομολόγου.

Ιφιγένεια Καμτσίδου

Αναπληρώτρια καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου του ΑΠΘ

 


[1] Τα παραδείγματα που μοιάζει να απεικονίζουν με τον πιο γλαφυρό τρόπο τη μετάλλαξη της νομοθετικής λειτουργίας είναι αυτά των ν. 3845/2010 και 4046/2012. Με τον πρώτο εγκρίθηκε το Μνημόνιο Ι «Μέτρα στήριξης της ελληνικής οικονομίας από τα κράτη-μέλη της ζώνης του ευρώ και το ΔΝΤ» και εισήχθησαν στην έννομη τάξη, ως προσαρτημένα παραρτήματά του, το «Μνημόνιο Οικονομικής και Χρηματοπιστωτικής Πολιτικής» και το «Μνημόνιο Συνεννόησης στις Συγκεκριμένες Προϋποθέσεις Οικονομικής Πολιτικής», δηλαδή δύο από τα τρία μέρη του Μνημονίου Συνεννόησης («MemorandumofUnderstanding»), που υπογράφηκε στις 3.5.2010 αφενός από τον υπουργό Οικονομικών και το διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, ως εκπροσώπους της Ελληνικής Δημοκρατίας, αφετέρου από τον επίτροπο Οικονομικών και Νομισματικών Υποθέσεων, ως εκπρόσωπο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία ενεργούσε για λογαριασμό των κρατών-μελών της. Ο δεύτερος ενέκρινε το Μνημόνιο ΙΙ («MemorandumofUnderstanding») μεταξύ της Ελληνικής Δημοκρατίας, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Τράπεζας της Ελλάδας, το οποίο αποτελείται από τα εξής επιμέρους μνημόνια: α) Οικονομικής και Χρηματοπιστωτικής Πολιτικής, β) Συνεννόησης στις Συγκεκριμένες Προϋποθέσεις Οικονομικής Πολιτικής και γ) Τεχνικό Μνημόνιο Συνεννόησης, που επισυνάφθηκαν ως παραρτήματα στο νομοθέτημα. Παρ’ ότι τα μνημόνια περιέχουν κατά κύριο λόγο τους στόχους που οφείλει να εξυπηρετεί η νομοθετική πολιτική της Ελληνικής Δημοκρατίας, σηματοδοτούν με πολύ σαφή τρόπο τη μεταλλαγή που επήλθε στη νομοθετική λειτουργία. Το ελληνικό Κοινοβούλιο αφενός τα υιοθέτησε με συνοπτικές διαδικασίες, που απέκλειαν οποιαδήποτε συμμετοχή των μελών του στη διαμόρφωση του περιεχομένου τους, αφετέρου εισήγαγε με αυτά στην έννομη τάξης τις βασικές αρχές που επικαθορίζουν το περιεχόμενο όλων των νομοθετημάτων που υιοθετούνται έκτοτε και που οφείλουν να συμμορφώνονται προς τις κατευθύνσεις τους.

[2] Ενδεικτικά, την περασμένη άνοιξη δημοσιοποιήθηκαν από την αστυνομία οι φωτογραφίες και τα προσωπικά στοιχεία εκδιδόμενων γυναικών που είχαν συλληφθεί και βρέθηκαν οροθετικές. Η δημοσιοποίηση αυτή έγινε χωρίς την άδεια της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα και κατά προφανή υπέρβαση των ορισμών του ν. 2472/97, που επιτρέπει την άρση του απορρήτου αποκλειστικά και μόνο για την επιβεβαίωση της διάπραξης εγκλημάτων. Η ανάγκη να δειχθεί η αποφασιστικότητα και η αποτελεσματικότητα της διοίκησης έκαμψε τη νομιμότητα, με δραματικές συνέπειες για το πρόσωπο των συλληφθεισών γυναικών.

[3] Έτσι, η «υποπαράγραφος» Ζ 2 του μόνου άρθρου του ν. 4093/12 προβλέπει τη θέση σε διαθεσιμότητα (sic) των μόνιμων υπαλλήλων του Δημοσίου, των ανεξάρτητων αρχών, των ΝΠΔΔ και ΟΤΑ πρώτου και δεύτερου βαθμού οι θέσεις των οποίων καταργούνται, την ετήσια διάρκεια της διαθεσιμότητας με καταβολή στον υπάλληλο των τριών τετάρτων των αποδοχών του και την αυτοδίκαιη λύση της εργασιακής του σχέσης με την πάροδο της παραπάνω προθεσμίας. Οι ρυθμίσεις αυτές εφαρμόζονται αναλόγως στους υπαλλήλους με σχέση εργασίας ιδιωτικού δικαίου αορίστου χρόνου του ευρύτερου δημόσιου τομέα, από τους οποίους όσοι υπηρετούν σε θέσεις Δ.Ε. απομακρύνθηκαν ήδη από την υπηρεσία τους, σύμφωνα με όσα προβλέπονται στο παραπάνω νομοθέτημα και την από 5/12/2012 ΠΝΠ.

[4] Βλ. Α. Καϊδατζή, «“Μεγάλη πολιτική” και ασθενής δικαστικός έλεγχος. Συνταγματικά ζητήματα και ζητήματα συνταγματικότητας στο “Μνημόνιο”», www.constitutionalism.gr, όπου ανακεφαλαιώνεται πολύ αποτελεσματικά και με πλήρη υπομνηματισμό η πλούσια συζήτηση για τα «συνταγματικά» των μνημονίων και αναδεικνύεται η εγγενής δυσκολία που αντιμετωπίζει ο δικαστής όντας αντιμέτωπος με ζητήματα «μεγάλης πολιτικής». Στο σημείο αυτό θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο παραπάνω διάλογος, που έχει ως αντικείμενο θέματα όπως η νομική φύση των μνημονίων, η τυπική ισχύς τους και βέβαια η αντίθεσή τους ή όχι προς το Σύνταγμα, διαθέτει μεγάλο νομικοπολιτικό ενδιαφέρον, απαιτεί, ωστόσο, αυτοτελή μελέτη για την παρουσίασή του. Στην παρούσα εισήγηση θίγονται μόνο τα προβλήματα που ανακύπτουν κατά τη λειτουργία των αντιπροσωπευτικών θεσμών και τα οποία τείνουν να αλλοιώσουν τη φυσιογνωμία του κυβερνητικού συστήματος.

[5] Η πολύ γνωστή ΣτΕ 668/2012 αναγνωρίζεται ως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτών των αποφάσεων, δεδομένου ότι στην υπόθεση αυτή το ανώτατο ακυρωτικό βρέθηκε αντιμέτωπο με τις βασικές πολιτικές επιλογές της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ, οι οποίες είχαν μάλιστα προσλάβει τη μορφή διεθνών δεσμεύσεων της χώρας, βλ. Α. Καϊδατζή, ό.π.

[6] Γ. Δρόσος, «Συνταγματικός λόγος και οικονομική κρίση», ΕφημΔΔ, 2011/6, σ. 764 επ. Θα πρέπει, πάντως, να υπογραμμιστεί ότι δεν πρόκειται κατά κυριολεξία για την κοινωνική ύλη που διαβρώνει το συνταγματικό οικοδόμημα, αλλά για την κυβερνητική δράση, γεγονός που διαφοροποιεί το πρόβλημα: η εμφάνιση έντονων κοινωνικών αιτημάτων που θέτουν σε δοκιμασία τα όρια του Συντάγματος προοιωνίζεται συνήθως συνταγματική μεταβολή με λαϊκή καταγωγή. Αντίθετα, η υπέρβαση των δεσμεύσεων στις οποίες καταστατικά υποβάλλονται οι κυβερνώντες συνιστά κατά κανόνα παραβίαση συνταγματικών κανόνων.

[7] Είναι αλήθεια ότι τόσο στη χώρα μας όσο και στην Ευρώπη η τάση των κυβερνώντων να υπερβαίνουν τα όρια που ο καταστατικός χάρτης θέτει στη δράση τους Σύνταγμα δικαιολογεί τις συχνές και πλούσιες συζητήσεις σχετικά με την κανονιστικότητα του Συντάγματος και την ικανότητά του να επιτελεί την εγγυητική λειτουργία του. Αρκεί η υπενθύμιση του περίφημου ζητήματος της «ψήφου Αλευρά» ή του πιο πρόσφατου, που ανέκυψε από την απόφαση του τότε αρχηγού του ΠΑΣΟΚ να μην υπερψηφίσει το κόμμα του την υποψηφιότητα του απερχόμενου Προέδρου της Δημοκρατίας Κ. Παπούλια, ώστε να διενεργηθούν γενικές εκλογές σε ευμενές για την παράταξή του κλίμα (βλ.Ι. Καμτσίδου κ.ά., «Η διαδικασία εκλογής Προέδρου Δημοκρατίας και οι ερμηνευτικές της αμφιλογίες», Αθήνα-Θεσσαλονίκη, Σάκκουλα, 2010), για να δειχθεί ότι ο προβληματισμός σχετικά με την κανονιστικότητα του οργανωτικού μέρους του Συντάγματος διαθέτει μακροβιότητα και σταθερό πολιτικό ενδιαφέρον.

[8] Όπως οι Γ. Σωτηρέλης, «Σύνταγμα και πολιτική υπό το φως των νέων δεδομένων: τα διακυβεύματα, οι δυνατότητες, τα όρια», www.constitutionalism.gr, ο ίδιος, «Το Σύνταγμα στην εποχή της κρίσης. Προς ένα νέο συνταγματισμό;», στον παραπάνω ιστότοπο, Κ. Χρυσόγονος, «Σχεδίασμα εκδημοκρατισμού. Δώδεκα σκέψεις για μια άλλη αναθεώρηση», στον παραπάνω ιστότοπο, ο ίδιος «Γιατί το Σύνταγμα; Ιστορικές προϋποθέσεις του συνταγματισμού», στον παραπάνω ιστότοπο, Γ. Δρόσος, ό.π., σ. 772 επ.Σύνταγμα. Ο Π. Μαντζούφας, «Οικονομική κρίση και Σύνταγμα»,  στον παραπάνω ιστότοπο, αποδίδοντας έμφαση στην ευρωπαϊκή διάσταση μιας τέτοιας διαδικασίας,  εκτιμά ότι οι μεταρρυθμίσεις σε εθνικό επίπεδο είναι ήσσονος σημασίας.

[9] Γ. Σωτηρέλης, «Το Σύνταγμα στην εποχή της κρίσης. Προς ένα νέο συνταγματισμό;», ό.π.

[10] Ό.π.

[12] Ο συγγραφέας αναφέρεται ρητά στη διακυβέρνηση (governance) και στο softlaw· η πρώτη αντικαθιστά τη συνταγματικά οργανωμένη άσκηση της πολιτικής εξουσίας με τη λειτουργία δικτύων που αναπτύσσουν τις κατάλληλες «πολιτικές», με αποδέκτη όχι το λαό αλλά τον «πληθυσμό», συγκροτούμενο σε συσσωματώσεις ανάλογα με τα ενδιαφέροντα ή τα προβλήματα που καθεμιά από αυτές αντιμετωπίζει, (βλ. ενδεικτικά Ι. Καμτσίδου, «Το κοινοβουλευτικό σύστημα. Δημοκρατική αρχή και κυβερνητική ευθύνη», Αθήνα, Σαββάλας, 2011, σ. 46 επ. Β. Αρανίτη- Ευθ. Παπαβλασόπουλος- Μ. Σπουρδαλάκης, «Από την πολυεπίπεδη διακυβέρνηση στο…Μνημόνιο. Το ‘χρονικό’ μιας προαναγγελθείσας κρίσης», Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών, 134-135, 2011, σ. 37 επ.) Το softlaw συγκροτείται από κανόνες που δεν παράγονται με την προβλεπόμενη από το Σύνταγμα ή τις διεθνείς συνθήκες διαδικασία, δεν εντάσσονται στην ιεραρχία των πηγών του δικαίου, αλλά επιβάλλονται χάρη στην ισχύ των εμπνευστών τους, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα τα μνημόνια.

[13] Έτσι, ο Κ. Δουζίνας, «Αντίσταση και φιλοσοφία στην κρίση. Πολιτική, ηθική και Στάση Σύνταγμα», Αθήνα, εκδ. Αλεξάνδρεια, 2012

[14]Απολύτωςενδεικτικά, F.Braudel, Civilisation matérielle, économie et capitalisme, Paris, A. Collin, 1979, τ.ΙΙΙ, σ.273 επ., J. Le Goff, La Bourse et la Vie. EconomieetreligionauMoyenAge. Paris, Hachette, 1997.

[15] Η διεθνής οικονομική κρίση του 2008 διευθετήθηκε με την παρέμβαση των ισχυρότερων κρατών, ενώ ακόμη και η εξαθλιωμένη Ελληνική Δημοκρατία ανέλαβε την υποστήριξη των τραπεζών της με την ένταξη του κονδυλίου της ανακεφαλαιοποίησής τους στο δημόσιο χρέος…

[16]  Βλ. P. Birnbaum, «Le type d’État tient toujours», σεD. de Béchillon κ. ά. (επ.), L’architecture du droit. Mélanges en l’honneur du professeur Michel Troper, Paris, Economica, 2006, σ. 185 επ.

[17]Έτσι, η M. Chemillier -Gendreau, «Affaiblissement des Etats, confusion des normes», στο M. Chemillier -Gendreau καιY. Moulier- Boutang, Le droit dans la mondialisation, Paris, PUF Actuel Marx, 2001, σ. 163 επ (171),

[18] Η συζήτηση για την οργάνωση της Ε.Ε. σε ομόσπονδο κράτος είναι τόσο εκτεταμένη, που οποιαδήποτε βιβλιογραφική αναφορά σε αυτήν κινδυνεύει να είναι πλασματική. Δεν μπορεί ωστόσο κανείς να μην υπενθυμίσει ότι η ελληνική συμμετοχή σε αυτό το διάλογο υπήρξε πλούσια, με εξέχουσα τη συνεισφορά του καθηγητή Δ. Τσάτσου. «Αξιολογητής» της Συνθήκης του Άμστερνταμ για λογαριασμό του Ε.Κ., του οποίου ήταν μέλος, επιλέχθηκε από το τελευταίο ως ένας από τους δύο εκπροσώπους του στη διακυβερνητική διάσκεψη του 2000, ενώ το 2003 ορίστηκε εισηγητής (με τον J. M. GilRobles) για την αξιολόγηση του πρώτου «Συντάγματος» για την Ευρώπη. Την πολιτική αυτή εμπειρία του έχει ενσωματώσει με ιδιαίτερη διεισδυτικότητα στο επιστημονικό του έργο, από το οποίο βλ. απολύτως ενδεικτικά «Ευρωπαϊκή Συμπολιτεία. Για μια Ευρωπαϊκή Ένωση των κρατών, των λαών, των πολιτών και του ευρωπαϊκού συνταγματικού πολιτισμού», Αθήνα, εκδ. Λιβάνη, 2007.

[19] Οποιαδήποτε μεταρρύθμιση της διοικητικής δομής, του συστήματος απονομής δικαιοσύνης, του φορολογικού συστήματος κ.ά. απαιτούν καταρχάς ευρεία συζήτηση και κατά δεύτερο λόγο χρόνο προκειμένου να αναπτυχθούν τα αναμενόμενα από αυτές τις παρεμβάσεις αποτελέσματα.

[20]Απολύτωςενδεικτικά, βλ. Γ. Δρόσου, ό.π., σ. 768, J. P. Fitoussi, «La marge de manœuvre des États. Desdémocratiessanssouveraineté?», Pouvoirs142, 2012, σ. 61 επ. ( 63 επ.).

[21] Από την πρόσφατη ιστορία της χώρας μπορεί κανείς να σταχυολογήσει τη συνταγματική κατοχύρωση της συλλογικής αυτονομίας το 1975, που επέδρασε ουσιαστικά στους όρους συνδικαλιστικής δράσης και συλλογικής διαπραγμάτευσης, ή τη νομοθετική κατάργηση της προίκας το 1983, που μετέβαλε ουσιαστικά τις κοινωνικές πρακτικές σύναψης του γάμου.

[22] Την σημασία της ανάπτυξης περισσότερων, ουσιαστικά διαφορετικών πολιτικών προτάσεων για την λειτουργία της σύγχρονης δημοκρατίας αναδεικνύει η Ch. Mouffe, Το Δημοκρατικό παράδοξο, Αθήνα, Πόλις, 2004, ιδίως κεφ. 4, βλ. επίσης την κοινή μελέτη της με τον E. Laclau, Hégémonieetstratégiesocialiste : versunepolitiquedémocratiqueradicale, Besançon, LesSolitairesintempestifs, 2009,  ενώ μια ευσύνοπτη παρουσίαση της σκέψης τους πραγματοποιεί ο AudricVitiello, «Litinérairedeladémocratieradicale», Raisonspolitiques, 35, 2009, σ. 207επ.

[23] Η παρούσα κυβέρνηση, ιδίως όμως οι εκπρόσωποι της τρόικας, δεν έπαυαν να υπενθυμίζουν κατά τις δραματικές διαπραγματεύσεις του περασμένου φθινοπώρου ότι τα μέτρα που υιοθετούσαν αποτελούσαν δεσμεύσεις της χώρας που είχαν αναληφθεί με το Μνημόνιο ΙΙ, που, όπως προαναφέρεται, καταρτίστηκε στις αρχές του έτους και εγκρίθηκε με τον ν. 4046/2012.

[24] Πρβλ. Κ. Χρυσόγονου, Τα πρόσωπα του Ιανού: Μορφές πολιτικής αντιπροσώπευσης από την αρχαιότητα ως τη μετανεωτερικότητα, www.constitutionalism.gr

[25] Βλ. Α. Καϊδατζή, ό.π., Γ. Γεραπετρίτη, «Ο έλεγχος των οικονομικών επιλογών από το δικαστή: Προβολές του NewDeal», πρβλ. Β. Ανδρουλάκη, «Μνημόνιο και κοινωνικά δικαιώματα», όλα σε www.constitutionalism.gr.

[26] Στην εκδοχή της αυτή, η «διακυβέρνηση» γίνεται αντιληπτή ως μια πολιτική δομή που εξασφαλίζει ευρεία ευχέρεια αυτορρύθμισης στους σημαντικούς τομείς της οικονομίας, ιδρύει ένα ισχυρό νομικό οπλοστάσιο για την πλαισίωση του ανταγωνισμού και την επίλυση των σχετικών διαφορών, ενώ αποβλέπει στη διαμόρφωση των πολιτικών αποφάσεων μέσα από την επιρροή που ασκούν σε αυτές διάφορες οργανωμένες ομάδες, οι οποίες επιδιώκουν την ικανοποίηση των συμφερόντων τους. Η εκλογή παύει να αντιμετωπίζεται ως ο βασικός μηχανισμός ανάδειξης των κυβερνώντων, που αντλούν τη νομιμοποίησή τους κυρίως από τις επαγγελματικές ικανότητές τους και οι ομάδες στήριξης δημιουργούν ένα δεύτερο –παράλληλο με το εκλογικό σώμα– πεδίο αναφοράς των πολιτικών. Η ανάπτυξη αυτού του τύπου άσκησης της εξουσίας στο επίπεδο της Ε.Ε. γέννησε έντονο ενδιαφέρον αλλά και σοβαρές ενστάσεις, δεδομένου ότι η διαπίστωση πως οι μέθοδοί του εντείνουν τα δημοκρατικά ελλείμματα στη λειτουργία των θεσμών της Ένωσης είναι γενικευμένη.

[27] Πρβλ. Κ. Γιαννακόπουλου, «Μεταξύ εθνικής και ενωσιακής έννομης τάξης. Το Μνημόνιο ως αναπαραγωγή της κρίσης του κράτους δικαίου», www.constitutionalism.gr.

 

Σχετικά με Καμτσίδου / Kamtsidou Ιφιγένεια / Iphigenie

Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου, υπήρξε Πρόεδρος του Εθνικού Κέντρου Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης (2015-19). Μέλος της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, μέλος του Εθνικού Συμβουλίου για την κωδικοποίηση και αναμόρφωση της ελληνικής νομοθεσίας και μέλος της Επιτροπής για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων του Συμβουλίου της Ευρώπης (CPT). Πρόεδρος της Νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής για την κύρωση της Συνθήκης της Κωνσταντινούπολης (ν. 4531/2018), μέλος της Νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής για το θεσμικό πλαίσιο των Ανεξάρτητων Αρχών (11/2016- 12/2017) και Πρόεδρος της Νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής για την ουσιαστική ισότητα των φύλων (9/2010-10/2011). Επισκέπτρια καθηγήτρια στο Master II του Πανεπιστημίου Paris Ouest (1/2015) και στο Πανεπιστήμιο της Μεσίνα (4/2005). Ιππότης του Τάγματος του Ακαδημαϊκού Φοίνικα της Γαλλικής Δημοκρατίας.
Δημοσιεύθηκε στην Μελέτες. Αποθηκεύστε τον μόνιμο σύνδεσμο.

209 Responses to Οικονομική κρίση, Σύνταγμα και δημοκρατία, σε Μορφωτικό Ίδρυμα της ΕΣΗΕΑ, Κρίση και πολιτικό σύστημα, 2013

  1. Ο/Η Gracye λέει:

    An answer from an expert! Thanks for cournibntitg.

  2. Ο/Η furtdsolinopv λέει:

    This blog is definitely rather handy since I’m at the moment creating an internet floral website – although I am only starting out therefore it’s really fairly small, nothing like this site. Can link to a few of the posts here as they are quite. Thanks much. Zoey Olsen

  3. Ο/Η hạt xốp hộp quà λέει:

    I gotta favorite this web site it seems very useful very useful

  4. Ο/Η custom t shirt design λέει:

    Unquestionably imagine that which you stated. Your favorite reason seemed to be on the web the simplest thing to take into account of. I say to you, I certainly get annoyed while other people consider issues that they plainly don’t know about. You managed to hit the nail upon the top as neatly as outlined out the whole thing with no need side-effects , folks could take a signal. Will probably be back to get more. Thank you

  5. Ο/Η iphong chính hãng λέει:

    Wow! This can be one particular of the most beneficial blogs We’ve ever arrive across on this subject. Basically Wonderful. I am also a specialist in this topic therefore I can understand your hard work.

  6. Just wish to say your article is as astonishing. The clarity on your publish is simply excellent and i can suppose you are knowledgeable on this subject. Well along with your permission let me to grab your RSS feed to keep up to date with coming near near post. Thanks one million and please keep up the enjoyable work.

  7. I have recently started a web site, the information you offer on this site has helped me tremendously. Thank you for all of your time & work. “If you would know strength and patience, welcome the company of trees.” by Hal Borland.

  8. Ο/Η inventhelp store products λέει:

    But wanna say that this is handy, Thanks for taking your time to write this.

  9. Ο/Η hotels λέει:

    F*ckin’ awesome things here. I’m very glad to look your article. Thank you a lot and i am taking a look forward to touch you. Will you kindly drop me a mail?

  10. I dugg some of you post as I cogitated they were very beneficial very helpful

  11. Ο/Η Movie Actors λέει:

    Thanks for the good writeup. It actually was once a enjoyment account it. Look complicated to more added agreeable from you! However, how can we communicate?

  12. Ο/Η Film Executive Producers λέει:

    Hello there, I found your blog by means of Google even as searching for a similar matter, your site came up, it appears to be like great. I have bookmarked it in my google bookmarks.

  13. I too believe thence, perfectly composed post! .

  14. Ο/Η Film Financiers λέει:

    Good day very nice web site!! Man .. Beautiful .. Wonderful .. I will bookmark your site and take the feeds additionallyKI am happy to seek out a lot of useful info right here within the put up, we want develop more strategies in this regard, thank you for sharing. . . . . .

  15. Woh I enjoy your content, saved to favorites! .

  16. Ο/Η como conquistar mulheres λέει:

    I think that is one of the so much vital info for me. And i am glad reading your article. But should remark on some normal things, The website taste is great, the articles is truly great : D. Just right task, cheers

  17. Helpful information. Lucky me I discovered your web site by chance, and I’m surprised why this twist of fate did not took place earlier! I bookmarked it.

  18. Great work! This is the type of info that should be shared around the web. Shame on Google for not positioning this post higher! Come on over and visit my web site . Thanks =)

  19. Can I just say what a relief to find someone who actually knows what theyre talking about on the internet. You definitely know how to bring an issue to light and make it important. More people need to read this and understand this side of the story. I cant believe youre not more popular because you definitely have the gift.

  20. Hi, Neat post. There is an issue with your website in web explorer, may test this?K IE nonetheless is the marketplace leader and a good section of other people will pass over your wonderful writing because of this problem.

  21. I got what you mean , appreciate it for putting up.Woh I am glad to find this website through google. “The test and use of a man’s education is that he finds pleasure in the exercise of his mind.” by Carl Barzun.

  22. Ο/Η prospection commerciale λέει:

    I’ve been absent for a while, but now I remember why I used to love this web site. Thank you, I¦ll try and check back more frequently. How frequently you update your web site?

  23. Ο/Η Bison Boa λέει:

    Hi, Neat post. There is a problem with your site in internet explorer, would check this… IE still is the market leader and a good portion of people will miss your great writing due to this problem.

  24. Ο/Η seo malaysia λέει:

    Those are yours alright! . We at least need to get these people stealing images to start blogging! They probably just did a image search and grabbed them. They look good though!

  25. Ο/Η pinjaman peribadi koperasi λέει:

    It’s a shame you don’t have a donate button! I’d definitely donate to this superb blog! I guess for now i’ll settle for bookmarking and adding your RSS feed to my Google account. I look forward to fresh updates and will share this blog with my Facebook group. Talk soon!

  26. Ο/Η perabot jati λέει:

    Thankyou for this terrific post, I am glad I observed this website on yahoo.

  27. Ο/Η seo malaysia λέει:

    I believe this site holds some really wonderful info for everyone : D.

  28. Ο/Η Nubia Ennis λέει:

    I have not checked in here for some time because I thought it was getting boring, but the last few posts are good quality so I guess I?¦ll add you back to my daily bloglist. You deserve it my friend 🙂

  29. There are some interesting points in time in this article however I don’t know if I see all of them heart to heart. There may be some validity however I’ll take maintain opinion till I look into it further. Good article , thanks and we wish extra! Added to FeedBurner as nicely

  30. I just could not depart your web site before suggesting that I actually loved the standard information a person supply on your visitors? Is going to be again ceaselessly to inspect new posts

  31. Generally I don’t read post on blogs, however I would like to say that this write-up very forced me to try and do it! Your writing style has been surprised me. Thanks, very nice post.

  32. Thanks for the sensible critique. Me and my neighbor were just preparing to do a little research on this. We got a grab a book from our local library but I think I learned more from this post. I’m very glad to see such magnificent info being shared freely out there.

  33. I think this is among the most significant information for me. And i am glad reading your article. But should remark on some general things, The site style is ideal, the articles is really excellent : D. Good job, cheers

  34. I have been checking out a few of your stories and i must say pretty clever stuff. I will surely bookmark your website.

  35. Ο/Η site λέει:

    Its good as your other blog posts : D, regards for putting up.

  36. Ο/Η click λέει:

    Merely wanna remark on few general things, The website style and design is perfect, the content material is very good : D.

  37. Ο/Η geico auto quote λέει:

    Very nice post. I just stumbled upon your blog and wanted to say that I’ve really enjoyed browsing your blog posts. In any case I’ll be subscribing to your rss feed and I hope you write again very soon!

  38. Ο/Η esurance insurance company λέει:

    Hey! This is my first comment here so I just wanted to give a quick shout out and say I truly enjoy reading through your blog posts. Can you recommend any other blogs/websites/forums that cover the same topics? Many thanks!

  39. Nice post. I was checking continuously this blog and I’m impressed! Very useful info specially the last part 🙂 I care for such information much. I was looking for this particular info for a long time. Thank you and good luck.

  40. I want looking at and I believe this website got some genuinely useful stuff on it! .

  41. Ο/Η Progressive auto quote λέει:

    Good – I should definitely pronounce, impressed with your site. I had no trouble navigating through all the tabs as well as related information ended up being truly simple to do to access. I recently found what I hoped for before you know it in the least. Quite unusual. Is likely to appreciate it for those who add forums or something, web site theme . a tones way for your customer to communicate. Excellent task.

  42. Ο/Η geico auto quote λέει:

    I have been surfing on-line greater than 3 hours today, but I by no means discovered any attention-grabbing article like yours. It is pretty worth enough for me. Personally, if all site owners and bloggers made excellent content material as you did, the web will likely be a lot more useful than ever before.

  43. Ο/Η hartford insurance rates λέει:

    I know this if off topic but I’m looking into starting my own weblog and was curious what all is required to get set up? I’m assuming having a blog like yours would cost a pretty penny? I’m not very internet smart so I’m not 100 sure. Any tips or advice would be greatly appreciated. Appreciate it

  44. Ο/Η progressive quote λέει:

    I’ve been absent for some time, but now I remember why I used to love this website. Thanks , I¦ll try and check back more frequently. How frequently you update your web site?

  45. Ο/Η geico car insurance quote λέει:

    My husband and i were really peaceful that Edward could round up his web research through your precious recommendations he acquired through the web site. It’s not at all simplistic to just happen to be freely giving secrets that other people might have been trying to sell. So we remember we now have the writer to appreciate because of that. All of the illustrations you have made, the straightforward website navigation, the friendships your site assist to foster – it’s most superb, and it’s helping our son and the family know that that concept is satisfying, which is certainly wonderfully vital. Thank you for everything!

  46. Ο/Η vehicle insurance ratings λέει:

    You can definitely see your skills within the work you write. The sector hopes for even more passionate writers such as you who aren’t afraid to mention how they believe. All the time follow your heart. “We are near waking when we dream we are dreaming.” by Friedrich von Hardenberg Novalis.

  47. Ο/Η esurance login λέει:

    What i don’t realize is in reality how you’re no longer actually a lot more well-preferred than you may be right now. You’re very intelligent. You recognize therefore significantly when it comes to this matter, produced me in my view consider it from numerous various angles. Its like men and women are not fascinated unless it¦s one thing to do with Lady gaga! Your own stuffs outstanding. At all times take care of it up!

  48. Ο/Η geico car insurance λέει:

    You have observed very interesting points! ps decent internet site.

  49. Ο/Η Java Furniture λέει:

    It is really a nice and useful piece of info. I?¦m glad that you simply shared this useful info with us. Please stay us informed like this. Thanks for sharing.

  50. Ο/Η marijuana packaging λέει:

    It¦s actually a cool and useful piece of info. I¦m glad that you shared this useful info with us. Please stay us up to date like this. Thanks for sharing.

  51. Ο/Η Hartford auto insurance λέει:

    Somebody essentially help to make seriously posts I would state. This is the very first time I frequented your web page and thus far? I surprised with the research you made to create this particular publish amazing. Magnificent job!

  52. Ο/Η Carport λέει:

    I like this web blog very much so much fantastic info .

  53. Ο/Η Kids Furniture λέει:

    I precisely wanted to appreciate you yet again. I’m not certain the things I could possibly have worked on in the absence of those tactics contributed by you concerning such a problem. It truly was the distressing condition in my position, however , understanding your specialised mode you managed it forced me to cry for delight. Now i am thankful for your help and then hope that you know what a great job you are providing teaching many others thru a web site. Most likely you haven’t got to know any of us.

  54. I will immediately clutch your rss feed as I can’t in finding your email subscription link or newsletter service. Do you’ve any? Please permit me know in order that I may just subscribe. Thanks.

  55. Ο/Η bán hạt xốp λέει:

    I discovered your blog site on google and check a few of your early posts. Continue to keep up the very good operate. I just additional up your RSS feed to my MSN News Reader. Seeking forward to reading more from you later on!…

  56. Ο/Η thùng xốp đựng hàng λέει:

    Hello, i think that i saw you visited my site so i came to “return the favor”.I’m attempting to find things to enhance my site!I suppose its ok to use a few of your ideas!!

  57. I am impressed with this internet site, really I am a fan.

  58. Ο/Η Bàn mát công nghiệp λέει:

    Howdy would you mind stating which blog platform you’re using? I’m going to start my own blog in the near future but I’m having a hard time making a decision between BlogEngine/Wordpress/B2evolution and Drupal. The reason I ask is because your design seems different then most blogs and I’m looking for something unique. P.S Apologies for getting off-topic but I had to ask!

  59. Ο/Η state farm life insurance λέει:

    This blog is definitely rather handy since I’m at the moment creating an internet floral website – although I am only starting out therefore it’s really fairly small, nothing like this site. Can link to a few of the posts here as they are quite. Thanks much. Zoey Olsen

  60. Ο/Η esurance λέει:

    I love reading through and I conceive this website got some really utilitarian stuff on it! .

  61. Ο/Η farmers car insurance λέει:

    Good day! I could have sworn I’ve been to this website before but after browsing through some of the post I realized it’s new to me. Nonetheless, I’m definitely glad I found it and I’ll be book-marking and checking back frequently!

  62. Ο/Η Geico car insurance λέει:

    In the great design of things you’ll receive a B+ with regard to effort and hard work. Exactly where you actually lost everybody ended up being in your specifics. As people say, the devil is in the details… And it could not be more correct here. Having said that, allow me tell you what exactly did work. The writing is rather engaging and that is possibly the reason why I am making an effort to opine. I do not really make it a regular habit of doing that. Next, although I can see a jumps in reason you make, I am not necessarily confident of exactly how you appear to connect your ideas which in turn make the actual conclusion. For the moment I will, no doubt yield to your point but trust in the future you connect your dots much better.

  63. I got what you intend, regards for putting up.Woh I am delighted to find this website through google. “Success is dependent on effort.” by Sophocles.

  64. Ο/Η Progressive auto quote λέει:

    I just couldn’t depart your website before suggesting that I really enjoyed the standard info a person provide for your visitors? Is gonna be back often to check up on new posts

  65. Ο/Η Auto approve list λέει:

    I’m compiling my latest list. I’m sorry
    there hasn’t been any recent updates. I’ve had
    some problems building the list along the way. I’ll talk more about that at a later date.

  66. Ο/Η hartford insurance quote λέει:

    Your place is valueble for me. Thanks!…

  67. Ο/Η Nha hang melisa λέει:

    Hi there, I desire to subscribe for this blog to take most recent updates, so where can i do it please assist.

  68. Simply wanna comment on few general things, The website design is perfect, the content material is very excellent. “In business school classrooms they construct wonderful models of a nonworld.” by Peter Drucker.

  69. Ο/Η auto on us λέει:

    I got good info from your blog

  70. Ο/Η minecraft λέει:

    This excellent website really has all the info I wanted concerning this subject and
    didn’t know who to ask.

  71. Ο/Η Buy Spotify Plays λέει:

    This is very interesting, You’re a very skilled blogger. I have joined your feed and look forward to seeking more of your wonderful post. Also, I’ve shared your website in my social networks!

  72. Ο/Η thùng carton λέει:

    Just wish to say your article is as astounding. The clarity in your post is just great and i can assume you are an expert on this subject. Well with your permission allow me to grab your RSS feed to keep updated with forthcoming post. Thanks a million and please carry on the rewarding work.

  73. Very fantastic info can be found on weblog. “Even if happiness forgets you a little bit, never completely forget about it.” by Donald Robert Perry Marquis.

  74. Ο/Η hộp quà và hạt xốp λέει:

    WONDERFUL Post.thanks for share..more wait .. …

  75. The method and software that I use now to compile the list has changed.
    I hope to build a better list as I learn how. Read all about it in my latest blog post.

    Have a great day everyone!

  76. Ο/Η kissa sins masturbation λέει:

    I’m going to do a presentation about thebillboard website . I need some informations about how is started ? and if there is a story behind its starting , and I need to know why it’s important for the media’s life ? Alos, what does it do ?.

  77. Ο/Η kissa sins another man λέει:

    I want to start a blog and I am trying to find a blog site?

  78. Ο/Η jokowi 2019 λέει:

    Practical goal specific your location obtaining your facts, nonetheless beneficial issue. I need to spend an afternoon learning more or even exercising extra jokowi 2019. We appreciate you spectacular details I became in search of this data for my quest.

  79. Ο/Η geico house insurance λέει:

    Very nice info and straight to the point. I don’t know if this is really the best place to ask but do you people have any ideea where to hire some professional writers? Thanks 🙂

  80. Ο/Η naber λέει:

    A lot of thanks for all of the hard work on this web page. Ellie loves carrying out investigations and it’s really obvious why. A number of us know all relating to the powerful manner you give very useful information through the web site and strongly encourage contribution from the others on this idea while our child is actually learning a great deal. Enjoy the rest of the year. You’re the one carrying out a useful job.

  81. Ο/Η buy lemon trainwreck λέει:

    Excellent post. I was checking continuously this blog and I’m impressed! Very useful info specially the last part 🙂 I care for such info much. I was seeking this certain information for a very long time. Thank you and best of luck.

  82. Ο/Η Geico insurance λέει:

    I believe this website contains some very excellent information for everyone :D. “Nothing surely is so disgraceful to society and to individuals as unmeaning wastefulness.” by Count Benjamin Thompson Rumford.

  83. My brother suggested I might like this blog.
    He was entirely right. This post actually made
    my day. You cann’t imagine simply how much time I had spent for this information! Thanks!

  84. I added a new blog post yesterday. There’s a smaller list than usual in it.
    I’m currently working on a bigger list.
    It’s going to take some time to compile it. I hope all of you are having a good week.
    I’m planning on doing some design changes to my site.
    I’m also thinking about adding some new things too.

    I’ll talk more about that in the days and weeks to
    come.

  85. Ο/Η Write My Essay λέει:

    wh0cd383183 [url=http://prednisonebestprice.us.com/]prednisone cost[/url]

  86. Ο/Η http://writesmyessay.org/ λέει:

    wh0cd8364 [url=http://yasmin.doctor/]yasmin[/url] [url=http://buyphenergan.doctor/]phenergan[/url] [url=http://buysuhagra.doctor/]more info[/url] [url=http://cheapbaclofen.doctor/]baclofen[/url]

  87. Howdy! I know this is somewhat off topic but I was wondering which blog platform are you using for this website? I’m getting fed up of WordPress because I’ve had problems with hackers and I’m looking at alternatives for another platform. I would be fantastic if you could point me in the direction of a good platform.

  88. Ο/Η wellnessfox.com λέει:

    I have been examinating out many of your posts and it’s pretty good stuff. I will surely bookmark your website.

  89. Only wanna remark that you have a very decent website , I enjoy the style it really stands out.

  90. Ο/Η WellnessFox λέει:

    wh0cd8364 [url=http://buyantabuse.doctor/]buy antabuse[/url] [url=http://buyhydrochlorothiazide.doctor/]hydrochlorothiazide losartan[/url] [url=http://buysuhagra.doctor/]suhagra[/url]

  91. This is very interesting, You are a very skilled blogger.
    I have joined your rss feed and look forward to seeking more of your wonderful post.
    Also, I’ve shared your website in my social networks!

  92. Ο/Η health affiliate programs λέει:

    I’ve been exploring for a bit for any high-quality articles or weblog posts in this kind of area .
    Exploring in Yahoo I at last stumbled upon this web site.
    Reading this information So i am satisfied to exhibit that I have a very good uncanny feeling I
    came upon just what I needed. I such a lot surely will make certain to do
    not put out of your mind this website and give it a glance on a constant basis.

  93. Howdy! This is kind of off topic but I need some help from an established
    blog. Is it very hard to set up your own blog? I’m not
    very techincal but I can figure things out pretty fast.

    I’m thinking about creating my own but I’m not sure where to start.
    Do you have any ideas or suggestions? With thanks

  94. Ο/Η programas de afiliados 2018 λέει:

    It’s hard to find experienced people for this topic, but
    you sound like you know what you’re talking about! Thanks

  95. Ο/Η magyar partnerprogramok λέει:

    Hey just wanted to give you a brief heads up and let you know a few of the pictures aren’t
    loading properly. I’m not sure why but I think its a linking issue.

    I’ve tried it in two different browsers and both show the same results.

  96. Ο/Η Pumps Distributor λέει:

    I believe this internet site contains some very excellent info for everyone :D. “Nothing great was ever achieved without enthusiasm.” by Ralph Waldo Emerson.

  97. Ο/Η minecraft λέει:

    Hi it’s me, I am also visiting this web page on a
    regular basis, this website is really good and the users are in fact sharing nice thoughts.

  98. Ο/Η farmers insurance quote λέει:

    We stumbled over here from a different website and thought I should check things out. I like what I see so now i’m following you. Look forward to exploring your web page yet again.

  99. Ο/Η monctonlife λέει:

    I truly enjoy reading on this web site, it contains wonderful articles. “We find comfort among those who agree with us–growth among those who don’t.” by Frank A. Clark.

  100. I am always browsing online for tips that can facilitate me. Thanks!

  101. I’m working on a new list. I’m hopeful that this one will be much bigger.
    I made some announcements about my future site plans.

    I’m going to be adding some new stuff soon. You’ll definitely want
    to stay tuned for that. Thanks for your time and have a good weekend!

  102. Ο/Η minecraft λέει:

    My partner and I stumbled over here from a
    different web address and thought I may as
    well check things out. I like what I see so now
    i am following you. Look forward to looking into your web page for a second time.

  103. Ο/Η video youtube terbaik λέει:

    You already know consequently drastically when it comes to that matter, made myself in my view consider them out of countless a variety of attitudes. The like both males and females ‘re not captivated until it truly is something to obtain together with Female gaga! Your own products exceptional. All of the time take care of this!

  104. Super-Duper blog! I am loving it!! Will be back later to read some more. I am bookmarking your feeds also

  105. Hi! I just wanted to ask if you ever have any problems with hackers? My last blog (wordpress) was hacked and I ended up losing a few months of hard work due to no backup. Do you have any methods to prevent hackers?

  106. Ο/Η sa λέει:

    A big thank you for your blog article.Thanks Again. Want more.

  107. Ο/Η minecraft λέει:

    It’s great that you are getting ideas from this piece of writing as well as from our argument made here.

  108. i buy a domain and host and as subdomain i have a choice to creat a blog. i love to do it but i completely dazed!!! can anyone help me to make it right?. I buy a domain and host and as subdomain i have a choice to creat a blog. i love to do it but i completely dazed!!! can anyone help me to make it right? . my problem IS that i don’t know what to do! . i use plesk, and there ( in my httpdocs ) i have a folder named BLOG, in there i have my first page! its firs page ( my blog page) told me that put your theme here, my problem is… what theme? it support php too. the problem is that and that’s compeletly complex!.

  109. Ο/Η minecraft λέει:

    It’s very effortless to find out any matter on net as compared
    to books, as I found this paragraph at this web site.

  110. Ο/Η minecraft λέει:

    Having read this I thought it was really enlightening.

    I appreciate you spending some time and energy to put this informative article together.
    I once again find myself personally spending way too much time both reading and leaving comments.
    But so what, it was still worth it!

  111. Ο/Η minecraft λέει:

    Hey would you mind letting me know which webhost you’re using?
    I’ve loaded your blog in 3 different browsers and I must say this
    blog loads a lot faster then most. Can you suggest a good hosting provider at a fair price?
    Thank you, I appreciate it!

  112. Ο/Η minecraft λέει:

    If some one needs to be updated with hottest technologies then he must be visit this web page and be up to
    date daily.

  113. What computer software do you need to make business cards from a personal computer?

  114. Ο/Η 自動回覆 λέει:

    購物商務網站

  115. Ο/Η minecraft λέει:

    It is perfect time to make some plans for the future and it’s time to be happy.
    I’ve read this post and if I could I want to suggest you some
    interesting things or suggestions. Maybe you could write next articles referring to this article.
    I desire to read more things about it!

  116. Ο/Η minecraft λέει:

    Appreciate this post. Will try it out.

  117. Hi, Neat post. There is an issue together with your website in internet explorer, would test thisK IE nonetheless is the market chief and a huge element of other folks will leave out your wonderful writing due to this problem.

  118. Ο/Η Kerstin Nashe λέει:

    bookmarked!!, I like your site!

  119. Ο/Η minecraft λέει:

    I’m not sure why but this site is loading incredibly slow
    for me. Is anyone else having this issue or is it
    a issue on my end? I’ll check back later and see if the problem still
    exists.

  120. Ο/Η minecraft λέει:

    Hi there are using WordPress for your blog platform? I’m new to the blog world
    but I’m trying to get started and set up my own. Do you require any html coding
    knowledge to make your own blog? Any help would be really appreciated!

  121. Ο/Η minecraft λέει:

    Saved as a favorite, I love your website!

  122. Ο/Η minecraft λέει:

    If some one desires to be updated with most up-to-date
    technologies afterward he must be pay a visit this website and be up
    to date every day.

  123. Ο/Η ORION擊退紅血管 λέει:

    「 生蛇 」( 醫學名稱是 『帶狀疱疹』Shingles ) 是由水痘病毒引起的疾病。水痘癒合後,病毒在神經細胞潛伏多年,日後隨時重新激活後導致的帶狀皮疹,就是「 生蛇 」。因此,凡感染過水痘的人,都有機會「 生蛇 」。病發時,身體某一部位會感到內疼或劇痛,通常是臉或背部及腰部的一側;這時由於病毒從脊髓處沿其中華一條神經擴散到身體以及去到連接的皮膚表面,形成紅疹及小水疱。帶狀疱疹疫苗Zostavax康栢苗 (蛇針)能助減低「 生蛇 」的機會,有效預防: 「 生蛇 」( 帶狀疱疹 ) 成效高達 70% 「 生蛇 」的後遺神經痛:即使紅疹痊癒,神經痛還可以持續數月或數年。年紀越大,持續有後遺 神經痛風險越高 「 生蛇 」引起的急性及長期痛症 不適用人士: 曾對疫苗成分包括明膠( Gelatin ) 及紐奧黴 ( Neomycin ) 有過敏性休克反應的人士 有原發及繼發性免疫系統問題的病患者,或正服用抑鬱免疫系統藥物(如高劑量膽固醇)的病人 患有肺結核,正發病及未經治療人士 孕婦

  124. Ο/Η minecraft λέει:

    Hello, I think your site might be having browser compatibility
    issues. When I look at your website in Safari, it
    looks fine but when opening in Internet Explorer, it has some overlapping.

    I just wanted to give you a quick heads up! Other then that, wonderful blog!

  125. Ο/Η minecraft λέει:

    Greetings! Very useful advice in this particular post!

    It’s the little changes that produce the greatest changes.
    Thanks for sharing!

  126. Thanks for helping out, fantastic info. “Hope is the denial of reality.” by Margaret Weis.

  127. Ο/Η Machelle Cressman λέει:

    Very nice website. Cheers for such a great information.

  128. Ο/Η minecraft λέει:

    Hiya very nice web site!! Guy .. Excellent .. Wonderful ..
    I’ll bookmark your blog and take the feeds also?
    I’m happy to find numerous helpful info right here within the submit, we need develop more strategies on this regard, thank you
    for sharing. . . . . .

  129. Ο/Η minecraft λέει:

    I am sure this paragraph has touched all the internet users, its
    really really nice paragraph on building up new blog.

  130. Ο/Η minecraft λέει:

    Highly descriptive blog, I loved that bit. Will there be a part 2?

  131. Ο/Η 超聲刀大師 λέει:

    控油,讓肌膚保持無油光的霧面質感。

  132. Ο/Η mẹo làm đẹp λέει:

    What¦s Taking place i am new to this, I stumbled upon this I’ve discovered It absolutely useful and it has aided me out loads. I am hoping to contribute & help different customers like its helped me. Great job.

  133. 「一按」利息可低至9,免申請手續費 , 無入息 , 不限物業種類! 全期定息按揭. 輕鬆套現. 免審查個人信貸. 淨供息樓花按揭.

  134. Ο/Η minecraft λέει:

    Every weekend i used to pay a quick visit this web page,
    because i want enjoyment, as this this web page conations in fact nice funny stuff too.

  135. I just updated my site with a new list. I’ve also come to a new conclusion about how many of these links exist out there.
    I’m not too sure if my conclusion is right or not. Read all about it in my latest
    blog post. See you there!

  136. 激光是單一波段的光能 , 在同一時間發射 , 光線能量較為集中 , 能深入皮膚打擊患處之異常色素或血管 , 溫和地刺激皮膚內的骨膠原更生, 新生的骨膠原令您的膚質光澤柔嫩 , 煥然一新 , 抗老效果顯著。有效治療色斑(雀斑 , 太陽斑 , 咖啡斑 , 太田痣 , 紋身) , 血管問題 (葡萄色斑 , 微絲血管擴張) , 膚色不均 , 皮膚鬆弛 , 毛孔粗大 治療後皮膚會出現短暫的紅腫 , 要注意防曬及遵照醫生指示護理皮膚

  137. Ο/Η 營養液 λέει:

    全面潔淨無死角,倩碧音波淨膚儀替換刷頭。

  138. 除皺特點 純度高,效果好 見效迅速,無創無痛 安全精準,表情自然 唯一在臨床有20多年的注射材料,全球超過11000000人使用 適用範圍 魚尾紋、額頭紋、眉間紋、鼻紋和頸部皺紋都可以祛除; 最適合於早期的、不太明顯的皺紋 不須使用任何的鎮靜劑或局部麻醉劑,且Botox除皺治療後可立即繼續進行正常的活動。 Botox除皺可以利用午休時間約診即可,完全不影響工作的安排。BOTOX肉毒桿菌素是一種高度純化的蛋白質,經過注射之後,能夠使導致動態皺紋的肌肉得到放鬆,它能夠阻斷導致肌肉收縮的神經細胞,使面部線條變得平滑並防止新皺紋形成。全球銷量第一品牌 在中國唯一獲得SFDA、FDA批准用於醫療美容的肉毒桿菌素 唯一一個擁有40年安全記錄的肉毒桿菌素 在70個國家獲得批准使用 BOTOX肉毒杆菌素

  139. Woah! I’m really enjoying the template/theme of this website.
    It’s simple, yet effective. A lot of times it’s hard to
    get that “perfect balance” between user friendliness and visual
    appearance. I must say that you’ve done a amazing job with this.

    Additionally, the blog loads extremely quick for
    me on Internet explorer. Superb Blog!

  140. Excellent pieces. Keep posting such kind of info on your page.
    Im really impressed by your blog.
    Hey there, You’ve performed a great job. I will definitely
    digg it and for my part recommend to my friends. I am sure they
    will be benefited from this web site.

  141. I don’t even know how I ended up here, but I thought this post was great.
    I don’t know who you are but certainly you are going to
    a famous blogger if you aren’t already 😉 Cheers!

  142. Ο/Η abnehmen diätpillen λέει:

    I have read a few excellent stuff here. Certainly worth bookmarking for revisiting.
    I wonder how a lot effort you set to create this type of
    fantastic informative website.

  143. Ο/Η beste diätpillen λέει:

    Very nice post. I just stumbled upon your weblog and wanted
    to say that I have really enjoyed surfing around your blog posts.
    After all I will be subscribing to your rss feed and I hope you write again very soon!

  144. Ο/Η cunt λέει:

    Hello would yyou mind sharing which blog platform
    you’re working with? I’m planning too start mmy own blog soon but I’m having a
    hard tim deciding between BlogEngine/Wordpress/B2evolution and Drupal.
    The reason I ask is because yur layout seems different then mst blogs and I’m looking
    for something completely unique.
    P.S Apologgies for getyting off-topic but I had to ask!

  145. Ο/Η كود اي هيرب λέει:

    I have been absent for some time, but now I remember why I used to love this site. Thanks, I will try and check back more often. How frequently you update your site?

  146. Ο/Η port forwarding video games λέει:

    Prêt pour le meilleur porno de ✅ YOUPORN ✅ ? Le top sex est à MVideosPornoXXX avec le youporno movies HD et les plus chaudes you porn videos en français.

  147. What i don’t understood is in fact how you’re no longer actually much more well-preferred
    than you may be right now. You are so intelligent. You understand thus considerably with regards
    to this matter, produced me personally believe it from so
    many numerous angles. Its like women and men are not involved
    unless it is one thing to accomplish with Lady gaga!
    Your personal stuffs great. At all times deal with it up!

  148. Hey There. I discovered your blog the use of msn. That is a really well written article.
    I’ll be sure to bookmark it and come back to read extra of your helpful info.
    Thanks for the post. I’ll certainly return.

  149. Generally I don’t read article on blogs, but I would like to say that this write-up very forced me to try and do it! Your writing style has been surprised me. Thanks, very nice article.

  150. Ο/Η 透明質酸填充 λέει:

    瞬間滲透和豐盈水潤滋養整個肌膚底層,讓肌膚從底層洋溢著輕盈飽滿、柔軟彈性,散發出白皙透亮的光澤。

  151. Ο/Η gute tabletten zum abnehmen λέει:

    Good article. I certainly love this website. Continue the good work!

  152. Hello, I wish for to subscribe for this weblog to take
    latest updates, so where can i do it please help out.

  153. Ο/Η town Car service boston λέει:

    great submit, very informative. I ponder why the other experts of this sector don’t notice this.
    You must proceed yyour writing. I am confident, you’ve a great readers’ base already!

  154. Ο/Η Surprise carpet cleaning Co λέει:

    Youre so cool! I dont suppose Ive learn something like this before. So nice to find somebody with some original thoughts on this subject. realy thanks for starting this up. this web site is one thing that’s wanted on the net, someone with slightly originality. useful job for bringing something new to the web!

  155. Ο/Η 牙齒保養 λέει:

    介紹EXCIA雅思臻顏系列。

  156. Ο/Η Find a fuck buddy λέει:

    This design is spectacular! You most certainly know how to keep a reader entertained.

    Between your wit and your videos, I was almost moved to start my
    own blog (well, almost…HaHa!) Wonderful job.
    I really loved what you had to say, and more than that, how you presented it.
    Too cool!

  157. Ο/Η il nostro sito web λέει:

    It is appropriate time to make a few plans for the longer term and it is time to be happy. I’ve read this publish and if I may I want to counsel you some attention-grabbing things or advice. Maybe you can write subsequent articles referring to this article. I want to learn even more things approximately it!

  158. Ο/Η tile cleaning Surprise AZ λέει:

    After study a few of the blog posts on your website now, and I truly like your way of blogging. I bookmarked it to my bookmark website list and will be checking back soon. Pls check out my web site as well and let me know what you think.

  159. Ο/Η cameltoe λέει:

    What’s up colleagues, nice post and fastidious arguments commented at tis
    place, Iam truly enjoying by these.

  160. Ο/Η S128 live λέει:

    I have recently started a website, the info you offer on this website has helped me tremendously. Thank you for all of your time & work.

  161. Ο/Η S128 online λέει:

    Hello There. I found your blog using msn. This is a really well written article. I’ll be sure to bookmark it and come back to read more of your useful info. Thanks for the post. I’ll definitely comeback.

  162. Ο/Η Milf Selfies λέει:

    Hi, I do think this is an excellent web site. I stumbledupon it 😉 I may
    come back yet again since i have book-marked
    it. Money and freedom is the greatest way to change, may you be
    rich and continue to help others.

  163. Ο/Η sewa rental mobil palembang λέει:

    Nice post. I learn something more challenging on different blogs everyday. It will always be stimulating to read content from other writers and practice a little something from their store. I’d prefer to use some with the content on my blog whether you don’t mind. Natually I’ll give you a link on your web blog. Thanks for sharing.

  164. Ο/Η Jean Giuliani λέει:

    Amazing Chalkboard Menu signs for Coffee shops, cafe’s, tea joints, small shops and stores. Vintage Chalkboard Artwork can be done in minutes, with no advanced photoshop knowledge. Chalkboard style is very popular and it’s not going anywhere anytime soon. From coffee shops to bicycle services and from

  165. Ο/Η S128 online λέει:

    Attractive part of content. I just stumbled upon your weblog and in accession capital to assert that I acquire in fact enjoyed account your blog posts. Any way I’ll be subscribing in your feeds and even I fulfillment you get admission to consistently quickly.

  166. Ο/Η S128 live λέει:

    This is a topic close to my heart cheers, where are your contact details though?

  167. Ο/Η dick λέει:

    Heya i’m foor the primary time here. I found this
    board and I in finding It really helpful & it helped me out a lot.
    I’m hoping to provide one thing back and aid others like you helped me.

  168. Ο/Η Sabung ayamsv388 λέει:

    Lovely just what I was looking for.Thanks to the author for taking his time on this one.

  169. Ο/Η buy oxycodone pills online λέει:

    You have brought up a very wonderful details , thanks for the post.

  170. Ο/Η S128 online λέει:

    I have been absent for some time, but now I remember why I used to love this web site. Thank you, I will try and check back more often. How frequently you update your web site?

  171. Ο/Η Anoushka Chase λέει:

    Can I get Firefox to always open media files in an external player?

  172. Ο/Η Situs S128 λέει:

    Great write-up, I’m regular visitor of one’s web site, maintain up the excellent operate, and It’s going to be a regular visitor for a long time.

  173. Ο/Η patent a product λέει:

    hello!,I really like your writing very much! share we keep up a correspondence extra approximately your post on AOL? I need an expert in this area to solve my problem. Maybe that is you! Taking a look forward to look you.

  174. Ο/Η Pinoy Ako λέει:

    Watch Daily Pinoy Lambingan Tv Replay for free. Here you can watch all Pinoy Tv Lambingan and Pinoy Tambayan full episodes in HD Quality.

  175. Ο/Η chord gitar lagu letto λέει:

    You have remarked very interesting points! ps decent web site.

  176. Ο/Η Agen Domino Online λέει:

    It is really a great and useful piece of information. I am glad that you shared this useful information with us. Please keep us informed like this. Thank you for sharing.

  177. Ο/Η Judi Domino Online λέει:

    Great beat ! I wish to apprentice while you amend your web site, how can i subscribe for a blog website? The account helped me a acceptable deal. I had been tiny bit acquainted of this your broadcast offered bright clear idea

  178. I really appreciate this post. I have been looking everywhere for this! Thank goodness I found it on Bing. You’ve made my day! Thx again

  179. Ο/Η Judi Poker Online λέει:

    Howdy I am so thrilled I found your weblog, I really found you by accident, while I was searching on Google for something else, Regardless I am here now and would just like to say cheers for a marvelous post and a all round exciting blog (I also love the theme/design), I don’t have time to browse it all at the moment but I have bookmarked it and also included your RSS feeds, so when I have time I will be back to read more, Please do keep up the superb job.

  180. Ο/Η minecraft λέει:

    Hi! Do you know if they make any plugins to safeguard against
    hackers? I’m kinda paranoid about losing everything I’ve
    worked hard on. Any suggestions?

  181. Ο/Η Situs Domino λέει:

    I am often to blogging and i really appreciate your content. The article has really peaks my interest. I am going to bookmark your site and keep checking for new information.

  182. Ο/Η minecraft λέει:

    Hey there would you mind sharing which blog platform you’re using?
    I’m going to start my own blog soon but I’m having
    a difficult time deciding between BlogEngine/Wordpress/B2evolution and Drupal.
    The reason I ask is because your design seems different then most blogs and I’m looking for something unique.

    P.S Apologies for getting off-topic but I had to ask!

  183. Ο/Η Agen Judi Poker λέει:

    Good info. Lucky me I reach on your website by accident, I bookmarked it.

  184. Ο/Η Agen Domino Online λέει:

    I will immediately seize your rss feed as I can not to find your email subscription link or e-newsletter service. Do you’ve any? Please let me recognise so that I may subscribe. Thanks.

  185. Ο/Η minecraft λέει:

    Its like you read my thoughts! You appear to grasp a lot about this, such as you wrote the e-book
    in it or something. I think that you could do with some percent to pressure the message house a little bit, but instead of that,
    that is excellent blog. A great read. I’ll certainly be back.

  186. Ο/Η minecraft λέει:

    If you would like to grow your knowledge simply keep visiting this
    web page and be updated with the most up-to-date gossip posted here.

  187. Ο/Η Geico insurance λέει:

    Thanx for the effort, keep up the good work Great work, I am going to start a small Blog Engine course work using your site I hope you enjoy blogging with the popular BlogEngine.net.Thethoughts you express are really awesome. Hope you will right some more posts.

  188. Ο/Η minecraft λέει:

    I’ve been surfing online more than 4 hours today, yet I never found any interesting article
    like yours. It’s pretty worth enough for me. Personally, if all
    web owners and bloggers made good content as you did, the web will be much more useful than ever before.

  189. Ο/Η 伦敦aibeauty靠谱吗 λέει:

    Greetings! I know tthis iis kinda off topic however ,
    I’d figured I’d ask. Would you be interested in trading links or maybe guesat
    authoring a blog post or vice-versa? My site
    goes over a lot of the same topics as yours and I feel we could greatloy benefit from each other.
    If you might bee interested feel free to shoot me an e-mail.
    I look forward to hearing from you! Excellent blog by the
    way!

  190. Ο/Η Cryptocurrency Institute λέει:

    Peculiar article, exactly what I was looking for.

  191. Hello There. I found your blog using msn. This is an extremely well written article.

    I’ll be sure to bookmark it and return to read more of your useful info.

    Thanks for the post. I’ll definitely return.

  192. Ο/Η aplikasi berita saham 2019 λέει:

    You no doubt know thus substantially with regards to this trouble, taught me to in my opinion think it over from the lot of various aspects. It is like both males and females are not engaged until it really is something to achieve along with Lady gaga! Your very own items superb aplikasi berita saham 2019. Usually look after this!

  193. If some one wishes to be updated with most recent technologies afterward he must be visit this web site and be up to date every day.

  194. Ahaa, its fastidious dialogue about this post here at this
    webpage, I have read all that, so now me also commenting at this place.

  195. Nice post. I was checking continuously this blog and
    I am impressed! Extremely useful information specially the
    last part 🙂 I care for such information a lot. I was seeking this
    certain information for a long time. Thank you
    and best of luck.

  196. constantly i used to read smaller articles which as well clear their motive,
    and that is also happening with this piece of writing which I am reading here.

  197. Ο/Η file a patent λέει:

    Hello. excellent job. I did not imagine this. This is a impressive story. Thanks!

  198. Does your website have a contact page? I’m having
    trouble locating it but, I’d like to send you an email.
    I’ve got some ideas for your blog you might be interested in hearing.
    Either way, great website and I look forward to seeing it
    grow over time.

  199. Ο/Η Hyderabad escorts λέει:

    Good Info Buddy. It Helps a lot. Love to see you posts. Our Indian Escorts in Hyderabad are very discrete, honest and professional with client. Our Escort girls offer in call and outcall services in every major area in Hyderabad. Our most trusted Indian Escorts having great intelligence, humour and charm to seduce the clients. They’ll make surely your remain in Hyderabad will become ne’er -to-be-forgot. In become the escort agency Hyderabad-Love insures that everybody is covered discreet, professional and anonymous. Contact Miss Anjali @ http://www.missanjali.com

  200. Ο/Η Chord Gitar Lirik Lagu λέει:

    When I originally commented I clicked the -Notify me when new comments are added- checkbox and already each time a comment is added I am four emails concentrating on the same comment. Will there be in whatever way you may eliminate me from that service? Thanks!

  201. I am regular visitor, how are you everybody? This paragraph
    posted at this website is really pleasant.

  202. Ο/Η escorts hyderabad λέει:

    Good Info Buddy. It Helps a lot. Love to see you posts. Our Indian Escorts in Hyderabad are very discrete, honest and professional with client. Our Escort girls offer in call and outcall services in every major area in Hyderabad. Our most trusted Indian Escorts having great intelligence, humour and charm to seduce the clients. They’ll make surely your remain in Hyderabad will become ne’er -to-be-forgot. In become the escort agency Hyderabad-Love insures that everybody is covered discreet, professional and anonymous. Contact Miss Anjali @ http://www.missanjali.com

  203. Ο/Η other services λέει:

    I’m really enjoying the theme/design of your web site. Do you ever run into any internet browser compatibility problems? A handful of my blog readers have complained about my blog not operating correctly in Explorer but looks great in Safari. Do you have any solutions to help fix this problem?

  204. Ο/Η NarcosXXX λέει:

    Great weblog right here! Also your website so much
    up fast! What host are you using? Can I get your associate link for your
    host? I desire my site loaded up as fast as yours lol

  205. Ο/Η Agen joker123 λέει:

    Really nice style and design and wonderful content material, nothing at all else we want : D.

  206. Ο/Η pharmacy λέει:

    My brother recommended I might like this blog. He was totally right.
    This post actually made my day. You can not imagine simply how much time I had spent for this info!
    Thanks!

  207. Have you ever considered publishing an ebook or guest authoring on other
    websites? I have a blog centered on the same topics you discuss
    and would love to have you share some stories/information. I
    know my visitors would value your work. If you are even remotely
    interested, feel free to send me an email.

  208. I am apart of a commitee that is trying to start a clothing company. I am in charge of designing the clothing website because for right now you can only order stuff online. But I was just wondering how do you start a website for a clothing company? What are some good domain places to sign up for a domain..

  209. Ο/Η Tembak ikan online λέει:

    I don’t even understand how I stopped up right here, but I thought this submit was once great. I don’t recognize who you’re but definitely you are going to a well-known blogger if you happen to are not already 😉 Cheers!