Σύμφωνα με το άρθρο 25 παρ. 1 του ισχύοντος Συντάγματος, μετά την αναθεώρηση αυτού με το από 6/17 Απριλίου 2001 Ψήφισμα της Ζ` Αναθεωρητικής Βουλής, τα δικαιώματα του ανθρώπου ως ατόμου και ως μέλους του κοινωνικού συνόλου και η αρχή του κοινωνικού κράτους τελούν υπό την προστασία του Κράτους. Όλα τα κρατικά όργανα υποχρεούνται να διασφαλίζουν την ανεμπόδιστη και αποτελεσματική άσκηση της.
Οι κάθε είδους περιορισμοί που μπορούν κατά το Σύνταγμα να επιβληθούν στα δικαιώματα αυτά πρέπει να προβλέπονται είτε απευθείας από το Σύνταγμα είτε από το νόμο, εφόσον υπάρχει επιφύλαξη υπέρ αυτού και να σέβονται την αρχή της αναλογικότητας. Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι αποδέκτης της επιταγής για σεβασμό της αρχής της αναλογικότητας είναι ο κοινός νομοθέτης που θεσπίζει περιορισμό ατομικών δικαιωμάτων με νόμο, σύμφωνα με την υπέρ αυτού συνταγματική επιφύλαξη, σε αντιδιαστολή με το δικαστή, ο οποίος απλώς οφείλει να ελέγχει αν η αρχή αυτή έχει τηρηθεί και, σε αποφατική περίπτωση, να αρνείται την εφαρμογή του νόμου ως αντισυνταγματικού.
Η εν λόγω αρχή, η οποία κατατείνει στην εκλογίκευση των επαχθών παρεμβάσεων της κρατικής εξουσίας στα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα του ανθρώπου και του πολίτη, παραβιάζεται όταν η συγκεκριμένη κρατική παρέμβαση δεν είναι,
α) πρόσφορη για την επίτευξη του σκοπού που επιδιώκεται με αυτήν,
β) αναγκαία για την επίτευξη του εν λόγω σκοπού, με την έννοια ότι το αυτό αποτέλεσμα δεν μπορεί να επιτευχθεί με ένα ανώδυνο ή ηπιότερο μέσο και
γ) αναλογική εν στενή έννοια, δηλαδή να τελεί σε εσωτερική αλληλουχία προς τον επιδιωκόμενο σκοπό, ώστε η αναμενόμενη ωφέλεια να μην είναι ποιοτικά και ποσοτικά κατώτερη από τη βλάβη που προκαλείται (ΑΠ 5/2013).

ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ

  1. Η αξιολόγηση του σκοπού: στάδιο του ελέγχου της αναλογικότητας ή αυτοτελής κρίση;
  2. Τα δυο πρώτα στάδια του ελέγχου της αναλογικότητας: προσφορότητα και  καταλληλότητα
  3. Η stricto sensu αναλογικότητα: ιδιαιτερότητες και ενστάσεις
  4. Ο χαρακτήρας της αρχής: διαδικαστική ή ουσιαστική αρχή;
  5. Ποια κρατικά όργανα δεσμεύονται από την αρχή της αναλογικότητας; Η εφαρμογή της εκτείνεται και στις ιδιωτικές σχέσεις;
  6. Αναλογικότητα και σύμφωνη με το Σύνταγμα ερμηνεία.

Παρουσίαση μαθήματος [pdf]

Νομολογία
ΑΠ 5/2013 (pdf)

Περιορισμοί στην απόκτηση της δικηγορικής ιδιότητας:
ΣτΕ 413/1993 (Ολομ) (pdf), 3177/2007 (Ολομ) (pdf), 3762/2012 (Γ΄ Τμήμα) (pdf), 1384/2012 (Γ Τμήμα, παραπεμπτική) (pdf)

ΣτΕ Ολ 1621/2012 (pdf) (δικαστικοί επιμελητές)

 

Ενδεικτική βιβλιογραφία

  1. Βουτσάκης B, Η αρχή της αναλογικότητας: Από την ερμηνεία στη διάπλαση του δικαίου σε Όψεις του Κράτους Δικαίου, Θεσσαλονίκη, Σάκκουλα, 1990
  2. Κοντόγιωργα-Θεοχαροπούλου Δ, Η αρχή της αναλογικότητας στο δημόσιο δίκαιο, Θεσσαλονίκη 1989
  3. Κουτούπα-Ρεγκάκου Ε, Αόριστες και Τεχνικές Έννοιες στο Δημόσιο Δίκαιο, Θεσσαλονίκη 1997
  4. Ορφανουδάκης Σ. / Κόκοτα Β., Η εφαρμογή της αρχής της αναλογικότητας στην ελληνική και την κοινοτική έννομη τάξη, ΕΕΕυρΔ 2007, σ. 691 
  5. Ορφανουδάκης Σ., Η αρχή της αναλογικότητας στην ελληνική έννομη τάξη. Από τη νομολογιακή εφαρμογή της στη συνταγματική της καθιέρωση, Μελέτες Συνταγματικού Δικαίου και Πολιτειολογίας 11, Αθήνα-Θεσσαλονίκη, Εκδόσεις Σάκκουλα, 2003
  6. Περιοδικό Δικαιώματα ΔτΑ (Τεύχος εκτός Σειράς) 2005 και 2006 με αφιέρωμα στην αναλογικότητα
  7. Πρεβεδούρου ΕΥ., Η αρχή της αναλογικότητας στη νομολογία του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, ΕΕΕυρΔ 1997, σ. 1 και 247
  8. Χιώλος, Κ, Η Συνταγματική Αρχή της Αναλογικότητος, ΕΔΔΔΔ 2012, 913
  9. Χρυσόγονος Κ,  Ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα, Αθήνα, 2002, σελ 90-94


 

Χειμερινό εξάμηνο 2014-15 – Παρουσίαση εργασιών: Πέμπτη 13 Νοεμβρίου

AΠ 5/2013 ΣτΕ 1384/12 ΣτΕ 3762/12 ΣτΕ 413/1993 1873/2013
Χνιτίδου Κατερίνα OK
Τσιπνής Στέλιος OK
Φιλιπποπούλου Ιωάννα OK
Μαρια Μπαζδανη OK
Τσακίδου Θεοφανώ Σοφία OK