Κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει την τόλμη του Φιντέλ Κάστρο ως επαναστάτη και τις καλές ίσως αρχικά προθέσεις του· όπως όμως σχεδόν όλοι οι επαναστάτες που δεν «έφυγαν» νωρίς, μετατράπηκε και αυτός σε έναν αυταρχικό ηγέτη. Στο ανελεύθερο και αντιδημοκρατικό καθεστώς Κάστρο, οι πολιτικοί αντίπαλοι και οι μειοψηφίες καταδιώκονταν και εκλογές δεν πραγματοποιούνταν. Βέβαια, ακόμη και τα ολοκληρωτικά και αυταρχικά καθεστώτα έχουν να επιδείξουν κάποιες θετικές πλευρές για όσους δεν τα αμφισβητούν. Ωστόσο, το γεγονός ότι η διακυβέρνηση Κάστρο βελτίωσε τις συνθήκες διαβίωσης του κουβανικού λαού σε σχέση με την προηγούμενη δικτατορία Μπατίστα και οικοδόμησε ένα αξιοπρεπές κρατικό σύστημα βασικής εκπαίδευσης και υγείας για τους κουβανούς, προσφέροντας παράλληλα αντίστοιχη βοήθεια και σε άλλους λαούς τριτοκοσμικών χωρών, μπορεί να το διαφοροποιηθεί από περισσότερο απάνθρωπες δικτατορίες, δεν το αναγάγει πάντως σε «πολύτιμη κληρονομιά» για όλους τους λαούς, όπως είπε ο μοναδικός ηγέτης ευρωπαϊκής και γενικότερα δυτικής χώρας που έδωσε το παρών στις εκδηλώσεις της κουβανικής κυβέρνησης, ο Αλέξης Τσίπρας.

 

Το κρίσιμο εδώ, λοιπόν, είναι το κριτήριο βάσει του οποίου κάνει κανείς την αξιολόγηση. Όποιος βιώνει την ακραία φτώχεια είναι ανθρωπίνως κατανοητό να θαυμάζει ένα ολοκληρωτικό καθεστώς που παράσχει έστω ένα κομμάτι ψωμί και πρωτοβάθμια περίθαλψη σε όλους. Γι αυτόν, η εξίσωση προς τα κάτω φαντάζει δίκαιη.

Αυτό που τρομάζει όμως, είναι το εύρημα πρόσφατης μελέτης[1] που δείχνει ότι ολοένα και περισσότεροι, ιδίως νέοι, κάτοικοι πλούσιων χωρών δεν θεωρούν σημαντικό το να ζει κανείς σε μια δημοκρατική χώρα. Με αυτό κατά νου, ίσως μπορεί κανείς να καταλάβει καλύτερα τις αξίες όσων επαινούν τον Φιντέλ Κάστρο. Ταυτόχρονα όμως και να συνειδητοποιήσει την αδήριτη ανάγκη η φιλελεύθερη δημοκρατία να συνοδεύεται από την τρίτη συνιστώσα του ευρωπαϊκού συνταγματικού κράτους: του κοινωνικού και αλληλέγγυου χαρακτήρα του. Μόνον έτσι πλησιάζουμε το «ιδεολογικό και πολιτισμικό optimum»[2] του συνταγματισμού, που είναι το δημοκρατικό και κοινωνικό κράτος δικαίου.

 

ΕΘΝΟΣ 2/12/2016

[1] Roberto Stefan Foa and Yascha Mounk, The Danger of Deconsolidation – The democratic disconnect, 27 Journal of Democracy 2016, 5επ.

[2] Ε. Βενιζέλος, Μαθήματα Συνταγματικού Δικαίου, εκδ. Αντ. Σάκκουλας, Αθήνα -Κομοτηνή, 2008, 27.